Category: Individual Treatment

Konsumimi i tepruar ndikon në mendjen dhe jetën tonë

Kur dëgjojmë fjalën “varësi”, mendja jonë zakonisht shkon menjëherë te alkooli, droga apo substancat e tjera. Megjithatë, realiteti psikologjik është shumë më kompleks. Sot, në jetën moderne, ekzistojnë forma të konsumit dhe sjelljeve të përsëritura për të cilat flitet shumë më pak: përdorimi i tepruar i internetit, rrjeteve sociale, Netflix-it, televizionit, pornografisë, ushqimit, alkoolit apo aktiviteteve të tjera që na ofrojnë një ndjesi të menjëhershme kënaqësie.

Nuk do të thotë se çdo person që shikon një serial, përdor internetin apo konsumon një gotë alkool është i varur. Problemi lind kur një aktivitet fillon të zërë një hapësirë të tepruar në jetën e individit, përdoret vazhdimisht për t’i shpëtuar emocioneve të vështira dhe vazhdon pavarësisht pasojave negative në jetën personale, familjare, profesionale apo psikologjike.

Shumë njerëz sot jetojnë në një gjendje të vazhdueshme konsumimi. Zgjohemi dhe kontrollojmë telefonin. Gjatë ditës kalojmë nga një stimul te tjetri. Në mbrëmje mund të kërkojmë çlodhje përmes ushqimit, internetit, televizionit, alkoolit apo përmbajtjeve të pafundme online. Kur një aktivitet përfundon, menjëherë kërkojmë stimulin e radhës.

Në pamje të parë, kjo mund të duket si një mënyrë normale për të kaluar kohën. Por kur konsumimi i tepruar kthehet në mënyrën tonë kryesore për të menaxhuar mërzinë, ankthin, stresin, vetminë apo zbrazëtinë emocionale, atëherë është e rëndësishme të ndalemi dhe të kuptojmë se çfarë po ndodh.

Pse truri kërkon gjithmonë më shumë stimulim?

Truri i njeriut ka mekanizma të rëndësishëm që lidhen me motivimin, shpërblimin dhe kënaqësinë. Dopamina është një nga neurotransmetuesit që luan rol në këto procese. Aktivitetet që perceptohen si shpërblyese mund të aktivizojnë këto sisteme dhe të krijojnë dëshirën për ta përsëritur sjelljen.

Problemi nuk është vetë kënaqësia. Kënaqësia është pjesë normale dhe e nevojshme e jetës njerëzore. Problemi mund të shfaqet kur kërkojmë vazhdimisht stimulim intensiv, të shpejtë dhe të menjëhershëm.

Në një botë ku gjithçka është vetëm një klikim larg, truri ekspozohet vazhdimisht ndaj informacionit, imazheve, videove, reklamave, njoftimeve dhe formave të ndryshme të argëtimit. Mundësia për të kaluar pa ndërprerje nga një stimul te tjetri e bën më të vështirë qëndrimin në qetësi.

Kjo mund të krijojë një cikël të njohur për shumë njerëz:

Ndjej mërzi ose parehati – kërkoj stimulim – përjetoj kënaqësi ose lehtësim të përkohshëm – stimulimi përfundon – ndihem përsëri bosh ose i shqetësuar – kërkoj diçka tjetër.

Me kalimin e kohës, individi mund të fillojë të ketë nevojë për më shumë kohë, më shumë intensitet ose më shumë stimulim për të përjetuar të njëjtën ndjesi kënaqësie apo lehtësimi.

Kjo nuk duhet kuptuar në mënyrë të thjeshtuar si “truri po shkatërrohet nga dopamina”. Neurobiologjia e varësisë është shumë më komplekse. Megjithatë, ekspozimi i vazhdueshëm ndaj stimujve dhe sjelljeve shumë shpërblyese mund të ndikojë në mënyrën se si funksionojnë sistemet e shpërblimit, vetëkontrollit dhe motivimit.

Shenjat që konsumimi mund të jetë duke marrë kontrollin

Një nga pyetjet më të rëndësishme që mund t’i bëjmë vetes është: A po e kontrolloj unë këtë aktivitet, apo ky aktivitet po më kontrollon mua?

Disa shenja që mund të tregojnë një marrëdhënie problematike me një sjellje apo aktivitet janë:

• Vështirësia për të ndaluar, edhe kur keni vendosur të bëni vetëm një pushim të shkurtër.
• Kalimi i shumë më tepër kohe në internet, rrjete sociale, televizion apo aktivitete të tjera nga sa kishit planifikuar.
• Përdorimi i aktivitetit për t’i shpëtuar ankthit, stresit, vetmisë ose emocioneve të tjera të pakëndshme.
• Humbja e interesit për aktivitete që më parë ju sillnin kënaqësi.
• Vështirësia për t’u përqendruar në punë, studime apo marrëdhënie.
• Probleme me gjumin për shkak të përdorimit të tepërt të pajisjeve ose aktiviteteve të tjera.
• Ndjenja e fajit, zhgënjimit ose mungesës së kontrollit pas konsumimit.
• Konflikte me familjarët ose partnerin për shkak të sjelljes.
• Vazhdimi i aktivitetit edhe kur pasojat negative janë tashmë të dukshme.

Nëse këto sjellje janë të vazhdueshme dhe ndikojnë në cilësinë e jetës, është e rëndësishme të mos i injoroni.

Pse pasiviteti mund të na bëjë të ndihemi edhe më të lodhur?

Shumë njerëz mendojnë se mënyra më e mirë për t’u çlodhur pas një dite të lodhshme është të mos bëjnë asgjë. Sigurisht, pushimi është thelbësor. Por ekziston një ndryshim i rëndësishëm mes pushimit të shëndetshëm dhe pasivitetit të zgjatur.

Pushimi i shëndetshëm na ndihmon të rikuperojmë energjinë. Pasiviteti i tepërt mund të na largojë gradualisht nga aktivitetet që krijojnë kuptim, lidhje njerëzore dhe ndjenjë përmbushjeje.

Një person mund të kalojë disa orë duke konsumuar përmbajtje online dhe, në fund, të mos ndihet i pushuar. Përkundrazi, mund të ndiejë lodhje mendore, boshllëk, irritim apo pakënaqësi.

Njeriu nuk ka nevojë vetëm për stimulim. Ka nevojë edhe për lidhje, lëvizje, qëllim, krijimtari, qetësi dhe përvoja reale.

Ndonjëherë, mënyra më e mirë për të rikthyer energjinë nuk është një episod tjetër, një orë tjetër në telefon apo një stimul tjetër. Mund të jetë një shëtitje, një bisedë kuptimplotë, aktiviteti fizik, leximi, kontakti me natyrën ose thjesht disa momente qetësie pa nevojën për të konsumuar diçka.

Moderimi nuk do të thotë privim

Një nga virtytet më të rëndësishme për jetën moderne është moderimi.

Moderimi nuk do të thotë të heqësh dorë nga çdo kënaqësi. Nuk do të thotë të jetosh në privim apo të ndalosh së shijuari jetën. Përkundrazi, do të thotë të krijosh një marrëdhënie më të ndërgjegjshme me gjërat që konsumon.

Mund të shikoni një film pa kaluar gjithë natën para ekranit. Mund të përdorni internetin pa e lejuar atë të marrë çdo moment të lirë. Mund të konsumoni ushqim për kënaqësi pa e përdorur vazhdimisht si mënyrë për të menaxhuar emocionet.

Moderimi fillon me pyetje të thjeshta:

Pse po e bëj këtë tani?

A më sjell vërtet mirëqenie, apo thjesht po përpiqem të shmang një ndjenjë?

Si ndihem pasi përfundon kjo kënaqësi?

A mund të ndaloj kur dua?

Këto pyetje nuk kanë për qëllim të krijojnë faj. Qëllimi është ndërgjegjësimi.

Si të filloni të rimerrni kontrollin?

Ndryshimi nuk kërkon gjithmonë vendime ekstreme. Shpesh, ndryshimet e qëndrueshme fillojnë me hapa të vegjël.

Filloni duke identifikuar momentet kur keni tendencë të konsumoni më tepër. Mund të jetë pas një dite stresuese, gjatë vetmisë, para gjumit apo sa herë që ndiheni të mërzitur.

Më pas, përpiquni të krijoni një pauzë të vogël mes dëshirës dhe veprimit. Nuk është e nevojshme t’i thoni vetes “nuk do ta bëj më kurrë”. Ndonjëherë mjafton të thoni: “Do të pres pesë minuta dhe do të kuptoj se çfarë kam nevojë realisht.”

Krijoni gjithashtu më shumë hapësirë për aktivitete që nuk ofrojnë vetëm kënaqësi të menjëhershme, por edhe përmbushje afatgjatë: aktivitet fizik, marrëdhënie sociale, hobi, krijimtari, kohë në natyrë dhe aktivitete që ju afrojnë me vlerat dhe qëllimet tuaja.

Nëse e kuptoni se nuk arrini ta kontrolloni një sjellje pavarësisht përpjekjeve të vazhdueshme, kërkimi i ndihmës profesionale është një hap i rëndësishëm.

Psikoterapia hapi parë drejt ndryshimit

Psikoterapia nuk është vetëm për momentet kur një person ndihet në pikën më të vështirë të jetës. Ajo mund të jetë një hap i vlefshëm për çdo pacient që dëshiron të kuptojë më mirë mendimet, emocionet dhe sjelljet e tij.

Në rastet e sjelljeve të varësisë apo konsumimit problematik, puna me psikologun mund të ndihmojë pacientin të identifikojë shkaqet që qëndrojnë pas sjelljes. Shpesh, problemi nuk është vetëm aktiviteti në vetvete, por ajo që pacienti po përpiqet të mbulojë përmes tij: ankthi, stresi, vetmia, trauma, mërzia, pasiguria apo vështirësia për të përballuar emocione të caktuara.

Psikoterapia mund të ofrojë një hapësirë profesionale ku pacienti mund të kuptojë modelet e veta, të zhvillojë strategji më të shëndetshme përballimi dhe të ndërtojë gradualisht një marrëdhënie më të ekuilibruar me veten dhe jetën e përditshme.

Nuk jemi të pamposhtur dhe nuk kemi pse të jemi të përsosur. Të gjithë mund të kalojmë periudha kur ndihemi të bllokuar, të lodhur ose të shkëputur nga vetja. Kërkimi i ndihmës nuk është shenjë dobësie. Është një zgjedhje për të kuptuar më mirë veten dhe për të krijuar mundësinë e një ndryshimi real.

Nëse ndiheni se konsumimi i internetit, ushqimit, alkoolit, pornografisë, televizionit apo një sjelljeje tjetër po ndikon në mirëqenien tuaj, është koha të ndaleni dhe të flisni për këtë.

Në Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë, konsultat psikologjike ofrohen për pacientë që përballen me ankthin, depresionin, stresin, sulmet e panikut, vështirësitë personale, problemet në marrëdhënie, çështjet familjare, sfidat në karrierë, vetëvlerësimin dhe shumë situata të tjera të jetës.

Konsultat ofrohen si live ashtu edhe online, duke krijuar mundësinë që pacienti të marrë mbështetje profesionale në mënyrën më të përshtatshme për nevojat e tij.

Trajnoni mendjen tuaj. Drejtoni jetën tuaj. Ndonjëherë, hapi më i rëndësishëm drejt ndryshimit është thjesht të filloni të flisni.

Seanca live & online
Teams: studio.psikologjie
WhatsApp & Viber

info@studiopsikologjie.al

+355692642618

Çfarë thotë neuroshkenca për negativitetin dhe stresin?

Ankimi është një pjesë e zakonshme e komunikimit njerëzor. Të gjithë mund të kalojmë periudha kur ndihemi të lodhur, të zhgënjyer, të pakënaqur apo të mbingarkuar dhe kemi nevojë të shprehim atë që po përjetojmë. Në vetvete, shprehja e emocioneve dhe vështirësive nuk është diçka negative. Përkundrazi, të flasësh për atë që të shqetëson mund të jetë një hap i rëndësishëm drejt kuptimit të emocioneve dhe gjetjes së zgjidhjeve.

Problemi mund të shfaqet kur ankimi kthehet në një zakon të vazhdueshëm dhe bëhet mënyra kryesore përmes së cilës një person interpreton jetën dhe situatat përreth tij. Kur mendja fokusohet vazhdimisht te ajo që nuk shkon, te problemet, pengesat dhe skenarët negativë, truri mund të fillojë ta përforcojë këtë mënyrë të të menduarit.

Neuroshkenca dhe psikologjia na ndihmojnë të kuptojmë se përvojat, mendimet dhe sjelljet e përsëritura ndikojnë në mënyrën se si funksionon truri. Dy nga proceset më të rëndësishme që lidhen me ankesat e vazhdueshme kanë të bëjnë me krijimin e modeleve të të menduarit negativ dhe aktivizimin e sistemit të stresit.

1. Ankimi i vazhdueshëm mund ta mësojë trurin të fokusohet më shumë te negativiteti

Një nga konceptet më të njohura në neuropsikologji lidhet me punën e Donald Hebb, i cili formuloi një parim që zakonisht përmblidhet me shprehjen: “Neuronet që aktivizohen së bashku, lidhen së bashku.”

Ky parim lidhet me neuroplasticitetin, pra aftësinë e trurit për të ndryshuar dhe krijuar lidhje të reja në bazë të përvojave dhe përsëritjes. Sa më shumë që një mendim, emocion apo sjellje përsëritet, aq më shumë mund të përforcohet rruga neurologjike që lidhet me të.

Nëse një person përqendrohet vazhdimisht te gjërat negative, ankohet në mënyrë të përsëritur dhe kërkon gjithmonë atë që nuk funksionon, truri mund të fillojë ta bëjë këtë proces më automatik. Kjo nuk do të thotë se ankimi “dëmton” trurin në mënyrë të drejtpërdrejtë, por se zakonet e përsëritura të të menduarit mund të ndikojnë në mënyrën se si ne i kushtojmë vëmendje informacionit.

Me kalimin e kohës, një person mund të bëhet më i prirur të vërejë problemet përpara mundësive, rreziqet përpara zgjidhjeve dhe mangësitë përpara aspekteve pozitive të një situate.

Kjo mund të krijojë një cikël:

• Ndodh një situatë e vështirë.
• Personi fokusohet kryesisht te aspektet negative.
• Ankimi përsëritet.
• Negativiteti bëhet më i njohur dhe më automatik për mendjen.
• Në situatën tjetër, truri kërkon përsëri elemente që konfirmojnë këtë perspektivë.

Në këtë mënyrë, ankimi mund të mos jetë vetëm një reagim ndaj negativitetit, por mund të kontribuojë në ruajtjen e një modeli ku negativiteti perceptohet dhe përforcohet vazhdimisht.

Është e rëndësishme të kuptojmë se ekziston një ndryshim mes shprehjes së një shqetësimi dhe ankesës kronike. Nëse një pacient thotë: “Kjo situatë po më shqetëson dhe dua të kuptoj çfarë mund të bëj”, ai po përpiqet të identifikojë një problem dhe të kërkojë një zgjidhje.

Por nëse i njëjti problem përsëritet vazhdimisht në mendje dhe në biseda pa asnjë përpjekje për reflektim, ndryshim apo zgjidhje, ankimi mund të kthehet në një cikël ruminationi dhe negativiteti.

Pyetja e dobishme nuk është: “A duhet të ankohem apo jo?”, por: “A po më ndihmon kjo mënyrë e të menduarit të kuptoj situatën dhe të gjej një zgjidhje?”

2. Ankimi dhe mendimet negative mund të lidhen me aktivizimin e sistemit të stresit

Kur përjetojmë një situatë që e perceptojmë si kërcënuese, stresuese apo të pakontrollueshme, trupi aktivizon mekanizma biologjikë për t’u përballur me të. Një nga sistemet kryesore që përfshihet është përgjigjja ndaj stresit.

Kortizoli është një hormon që luan një rol të rëndësishëm në këtë proces. Ai nuk është në vetvete një hormon “i keq”. Organizmi ka nevojë për kortizol dhe nivelet e tij ndryshojnë natyrshëm gjatë ditës. Problemet mund të shfaqen kur sistemi i stresit aktivizohet në mënyrë të shpeshtë ose të zgjatur.

Kur një person përqendrohet vazhdimisht në situata stresuese, i rikujton ato pa pushim dhe i përjeton mendërisht sikur kërcënimi është gjithmonë i pranishëm, trupi mund të qëndrojë më gjatë në një gjendje të aktivizimit fiziologjik.

Ky aktivizim lidhet me mekanizmat e njohur si përgjigjja “lufto ose ik”, e cila përgatit organizmin për të reaguar ndaj një rreziku. Në një periudhë të shkurtër, kjo përgjigje mund të jetë e dobishme. Por stresi kronik mund të ndikojë negativisht në mirëqenien fizike dhe psikologjike.

Një person që jeton në një gjendje të vazhdueshme tensioni mund të përjetojë:

• lodhje të vazhdueshme;
• irritim dhe nervozizëm;
• vështirësi në gjumë;
• probleme me përqendrimin;
• ndjenjë mbingarkese;
• ndryshime në oreks;
• rritje të ankthit.

Stresi kronik lidhet gjithashtu me faktorë që mund të ndikojnë në shëndetin kardiovaskular dhe metabolik. Megjithatë, është e rëndësishme të mos e reduktojmë këtë çështje në idenë se “çdo ankesë shkakton sëmundje”. Shëndeti fizik dhe mendor ndikohet nga shumë faktorë, përfshirë gjenetikën, stilin e jetesës, gjumin, aktivitetin fizik, ushqyerjen, mjedisin dhe përvojat personale.

Ajo që mund të themi është se ekspozimi i vazhdueshëm ndaj stresit dhe mbajtja e mendjes në një gjendje të përhershme alarmi nuk i shërben mirëqenies sonë.

A mund të ndikojë negativiteti në mënyrën si funksionon truri?

Truri ka një tendencë natyrore për t’u kushtuar vëmendje informacioneve që mund të lidhen me rrezikun. Ky mekanizëm ka pasur një rol të rëndësishëm në mbijetesën e njeriut. Për këtë arsye, mendja jonë mund të jetë më e ndjeshme ndaj informacionit negativ sesa ndaj atij pozitiv.

Por kur kjo tendencë kombinohet me ankesa të vazhdueshme, rumination dhe stres kronik, një person mund të ndiejë se është i bllokuar në një perspektivë negative.

Në vend që të pyesë: “Çfarë mund të bëj në këtë situatë?”, mendja mund të përsërisë vazhdimisht: “Pse gjithmonë më ndodh mua?” ose “Asgjë nuk do të ndryshojë.”

Ky ndryshim në mënyrën e interpretimit të situatave mund të ndikojë në humor, motivim dhe aftësinë për të ndërmarrë veprime konkrete.

Pikërisht këtu hyn rëndësia e vetëdijes emocionale. Nuk është e nevojshme të mohojmë emocionet negative apo të detyrojmë veten të jemi vazhdimisht pozitivë. Toksiciteti i pozitivitetit mund të jetë po aq problematik sa fokusimi i vazhdueshëm te negativiteti.

Qëllimi është të krijojmë një marrëdhënie më të shëndetshme me mendimet dhe emocionet tona.

Si mund të ndërpritet cikli i ankesës?

Hapi i parë është të dalloni ndryshimin mes shprehjes së një problemi dhe përsëritjes së pafundme të tij.

Kur ndieni nevojën për t’u ankuar, mund t’i bëni vetes disa pyetje:

“Çfarë po më shqetëson konkretisht?”

“A mund të ndryshoj diçka në këtë situatë?”

“Nëse nuk mund ta ndryshoj situatën tani, çfarë mund të ndryshoj në mënyrën se si reagoj ndaj saj?”

“Çfarë zgjidhjeje të vogël mund të provoj?”

Një strategji e dobishme është ta transformoni ankesën në një kërkesë ose në një veprim. Për shembull, në vend që të përsërisni vazhdimisht se jeni të mbingarkuar, mund të identifikoni detyrat që po ju lodhin dhe të vendosni prioritete.

Në vend që të qëndroni vetëm te mendimi “Nuk po ndihem mirë”, mund të pyesni veten: “Çfarë po ndiej? Çfarë e ka shkaktuar këtë ndjenjë? Çfarë më nevojitet në këtë moment?”

Kjo nuk do të thotë se çdo problem ka një zgjidhje të menjëhershme. Ka situata në jetë që kërkojnë kohë, mbështetje dhe përpunim emocional. Por ndryshimi nga ankesa pasive drejt reflektimit aktiv mund të ndihmojë një person të rifitojë ndjenjën e kontrollit.

Psikoterapia ndihmon për të kuptuar modelet e mendimit

Ndonjëherë, ankimi i vazhdueshëm nuk është thjesht një zakon komunikimi. Ai mund të jetë shenjë e lodhjes emocionale, stresit të zgjatur, frustrimit, ankthit apo një pakënaqësie më të thellë që nuk është përpunuar.

Në këto raste, psikoterapia mund të ofrojë një hapësirë të sigurt për të kuptuar se çfarë qëndron pas këtyre mendimeve dhe reagimeve.

Një psikolog mund ta ndihmojë pacientin të identifikojë modelet e përsëritura të të menduarit, shkaktarët emocionalë dhe mënyrat me të cilat reagimet automatike ndikojnë në jetën e përditshme.

Psikoterapia nuk ka si qëllim t’i thotë pacientit të “mendojë pozitivisht” gjatë gjithë kohës. Qëllimi është të zhvillohet një mënyrë më realiste, fleksibël dhe funksionale për të përballuar vështirësitë.

Të kërkosh ndihmë psikologjike nuk do të thotë se je i dobët. Do të thotë se po i kushton vëmendje mirëqenies tënde mendore dhe emocionale.

Në periudhat e vështira, të flasësh me një profesionist mund të jetë një hap konkret drejt kuptimit të vetes dhe ndërtimit të strategjive më të shëndetshme për përballimin e stresit.

Nëse ndieni se ankthi, negativiteti, lodhja emocionale ose mendimet e përsëritura po ndikojnë në cilësinë e jetës suaj, mbështetja profesionale mund t’ju ndihmojë të kuptoni më mirë atë që po përjetoni dhe të gjeni mënyra të reja për të ecur përpara.

Studio Psikologjike në Tiranë ofron një hapësirë profesionale për pacientët që dëshirojnë të kujdesen për shëndetin e tyre mendor, të kuptojnë emocionet dhe të ndërtojnë strategji më të shëndetshme për përballimin e sfidave të jetës.

Seanca live & online
Teams: studio.psikologjie
WhatsApp & Viber

info@studiopsikologjie.al

+355692642618