Varësitë për të cilat askush nuk flet!
Konsumimi i tepruar ndikon në mendjen dhe jetën tonë
Kur dëgjojmë fjalën “varësi”, mendja jonë zakonisht shkon menjëherë te alkooli, droga apo substancat e tjera. Megjithatë, realiteti psikologjik është shumë më kompleks. Sot, në jetën moderne, ekzistojnë forma të konsumit dhe sjelljeve të përsëritura për të cilat flitet shumë më pak: përdorimi i tepruar i internetit, rrjeteve sociale, Netflix-it, televizionit, pornografisë, ushqimit, alkoolit apo aktiviteteve të tjera që na ofrojnë një ndjesi të menjëhershme kënaqësie.
Nuk do të thotë se çdo person që shikon një serial, përdor internetin apo konsumon një gotë alkool është i varur. Problemi lind kur një aktivitet fillon të zërë një hapësirë të tepruar në jetën e individit, përdoret vazhdimisht për t’i shpëtuar emocioneve të vështira dhe vazhdon pavarësisht pasojave negative në jetën personale, familjare, profesionale apo psikologjike.
Shumë njerëz sot jetojnë në një gjendje të vazhdueshme konsumimi. Zgjohemi dhe kontrollojmë telefonin. Gjatë ditës kalojmë nga një stimul te tjetri. Në mbrëmje mund të kërkojmë çlodhje përmes ushqimit, internetit, televizionit, alkoolit apo përmbajtjeve të pafundme online. Kur një aktivitet përfundon, menjëherë kërkojmë stimulin e radhës.
Në pamje të parë, kjo mund të duket si një mënyrë normale për të kaluar kohën. Por kur konsumimi i tepruar kthehet në mënyrën tonë kryesore për të menaxhuar mërzinë, ankthin, stresin, vetminë apo zbrazëtinë emocionale, atëherë është e rëndësishme të ndalemi dhe të kuptojmë se çfarë po ndodh.
Pse truri kërkon gjithmonë më shumë stimulim?
Truri i njeriut ka mekanizma të rëndësishëm që lidhen me motivimin, shpërblimin dhe kënaqësinë. Dopamina është një nga neurotransmetuesit që luan rol në këto procese. Aktivitetet që perceptohen si shpërblyese mund të aktivizojnë këto sisteme dhe të krijojnë dëshirën për ta përsëritur sjelljen.
Problemi nuk është vetë kënaqësia. Kënaqësia është pjesë normale dhe e nevojshme e jetës njerëzore. Problemi mund të shfaqet kur kërkojmë vazhdimisht stimulim intensiv, të shpejtë dhe të menjëhershëm.
Në një botë ku gjithçka është vetëm një klikim larg, truri ekspozohet vazhdimisht ndaj informacionit, imazheve, videove, reklamave, njoftimeve dhe formave të ndryshme të argëtimit. Mundësia për të kaluar pa ndërprerje nga një stimul te tjetri e bën më të vështirë qëndrimin në qetësi.
Kjo mund të krijojë një cikël të njohur për shumë njerëz:
Ndjej mërzi ose parehati – kërkoj stimulim – përjetoj kënaqësi ose lehtësim të përkohshëm – stimulimi përfundon – ndihem përsëri bosh ose i shqetësuar – kërkoj diçka tjetër.
Me kalimin e kohës, individi mund të fillojë të ketë nevojë për më shumë kohë, më shumë intensitet ose më shumë stimulim për të përjetuar të njëjtën ndjesi kënaqësie apo lehtësimi.
Kjo nuk duhet kuptuar në mënyrë të thjeshtuar si “truri po shkatërrohet nga dopamina”. Neurobiologjia e varësisë është shumë më komplekse. Megjithatë, ekspozimi i vazhdueshëm ndaj stimujve dhe sjelljeve shumë shpërblyese mund të ndikojë në mënyrën se si funksionojnë sistemet e shpërblimit, vetëkontrollit dhe motivimit.
Shenjat që konsumimi mund të jetë duke marrë kontrollin
Një nga pyetjet më të rëndësishme që mund t’i bëjmë vetes është: A po e kontrolloj unë këtë aktivitet, apo ky aktivitet po më kontrollon mua?
Disa shenja që mund të tregojnë një marrëdhënie problematike me një sjellje apo aktivitet janë:
- Vështirësia për të ndaluar, edhe kur keni vendosur të bëni vetëm një pushim të shkurtër.
- Kalimi i shumë më tepër kohe në internet, rrjete sociale, televizion apo aktivitete të tjera nga sa kishit planifikuar.
- Përdorimi i aktivitetit për t’i shpëtuar ankthit, stresit, vetmisë ose emocioneve të tjera të pakëndshme.
- Humbja e interesit për aktivitete që më parë ju sillnin kënaqësi.
- Vështirësia për t’u përqendruar në punë, studime apo marrëdhënie.
- Probleme me gjumin për shkak të përdorimit të tepërt të pajisjeve ose aktiviteteve të tjera.
- Ndjenja e fajit, zhgënjimit ose mungesës së kontrollit pas konsumimit.
- Konflikte me familjarët ose partnerin për shkak të sjelljes.
- Vazhdimi i aktivitetit edhe kur pasojat negative janë tashmë të dukshme.
Nëse këto sjellje janë të vazhdueshme dhe ndikojnë në cilësinë e jetës, është e rëndësishme të mos i injoroni.
Pse pasiviteti mund të na bëjë të ndihemi edhe më të lodhur?
Shumë njerëz mendojnë se mënyra më e mirë për t’u çlodhur pas një dite të lodhshme është të mos bëjnë asgjë. Sigurisht, pushimi është thelbësor. Por ekziston një ndryshim i rëndësishëm mes pushimit të shëndetshëm dhe pasivitetit të zgjatur.
Pushimi i shëndetshëm na ndihmon të rikuperojmë energjinë. Pasiviteti i tepërt mund të na largojë gradualisht nga aktivitetet që krijojnë kuptim, lidhje njerëzore dhe ndjenjë përmbushjeje.
Një person mund të kalojë disa orë duke konsumuar përmbajtje online dhe, në fund, të mos ndihet i pushuar. Përkundrazi, mund të ndiejë lodhje mendore, boshllëk, irritim apo pakënaqësi.
Njeriu nuk ka nevojë vetëm për stimulim. Ka nevojë edhe për lidhje, lëvizje, qëllim, krijimtari, qetësi dhe përvoja reale.
Ndonjëherë, mënyra më e mirë për të rikthyer energjinë nuk është një episod tjetër, një orë tjetër në telefon apo një stimul tjetër. Mund të jetë një shëtitje, një bisedë kuptimplotë, aktiviteti fizik, leximi, kontakti me natyrën ose thjesht disa momente qetësie pa nevojën për të konsumuar diçka.
Moderimi nuk do të thotë privim
Një nga virtytet më të rëndësishme për jetën moderne është moderimi.
Moderimi nuk do të thotë të heqësh dorë nga çdo kënaqësi. Nuk do të thotë të jetosh në privim apo të ndalosh së shijuari jetën. Përkundrazi, do të thotë të krijosh një marrëdhënie më të ndërgjegjshme me gjërat që konsumon.
Mund të shikoni një film pa kaluar gjithë natën para ekranit. Mund të përdorni internetin pa e lejuar atë të marrë çdo moment të lirë. Mund të konsumoni ushqim për kënaqësi pa e përdorur vazhdimisht si mënyrë për të menaxhuar emocionet.
Moderimi fillon me pyetje të thjeshta:
Pse po e bëj këtë tani?
A më sjell vërtet mirëqenie, apo thjesht po përpiqem të shmang një ndjenjë?
Si ndihem pasi përfundon kjo kënaqësi?
A mund të ndaloj kur dua?
Këto pyetje nuk kanë për qëllim të krijojnë faj. Qëllimi është ndërgjegjësimi.
Si të filloni të rimerrni kontrollin?
Ndryshimi nuk kërkon gjithmonë vendime ekstreme. Shpesh, ndryshimet e qëndrueshme fillojnë me hapa të vegjël.
Filloni duke identifikuar momentet kur keni tendencë të konsumoni më tepër. Mund të jetë pas një dite stresuese, gjatë vetmisë, para gjumit apo sa herë që ndiheni të mërzitur.
Më pas, përpiquni të krijoni një pauzë të vogël mes dëshirës dhe veprimit. Nuk është e nevojshme t’i thoni vetes “nuk do ta bëj më kurrë”. Ndonjëherë mjafton të thoni: “Do të pres pesë minuta dhe do të kuptoj se çfarë kam nevojë realisht.”
Krijoni gjithashtu më shumë hapësirë për aktivitete që nuk ofrojnë vetëm kënaqësi të menjëhershme, por edhe përmbushje afatgjatë: aktivitet fizik, marrëdhënie sociale, hobi, krijimtari, kohë në natyrë dhe aktivitete që ju afrojnë me vlerat dhe qëllimet tuaja.
Nëse e kuptoni se nuk arrini ta kontrolloni një sjellje pavarësisht përpjekjeve të vazhdueshme, kërkimi i ndihmës profesionale është një hap i rëndësishëm.
Psikoterapia hapi parë drejt ndryshimit
Psikoterapia nuk është vetëm për momentet kur një person ndihet në pikën më të vështirë të jetës. Ajo mund të jetë një hap i vlefshëm për çdo pacient që dëshiron të kuptojë më mirë mendimet, emocionet dhe sjelljet e tij.
Në rastet e sjelljeve të varësisë apo konsumimit problematik, puna me psikologun mund të ndihmojë pacientin të identifikojë shkaqet që qëndrojnë pas sjelljes. Shpesh, problemi nuk është vetëm aktiviteti në vetvete, por ajo që pacienti po përpiqet të mbulojë përmes tij: ankthi, stresi, vetmia, trauma, mërzia, pasiguria apo vështirësia për të përballuar emocione të caktuara.
Psikoterapia mund të ofrojë një hapësirë profesionale ku pacienti mund të kuptojë modelet e veta, të zhvillojë strategji më të shëndetshme përballimi dhe të ndërtojë gradualisht një marrëdhënie më të ekuilibruar me veten dhe jetën e përditshme.
Nuk jemi të pamposhtur dhe nuk kemi pse të jemi të përsosur. Të gjithë mund të kalojmë periudha kur ndihemi të bllokuar, të lodhur ose të shkëputur nga vetja. Kërkimi i ndihmës nuk është shenjë dobësie. Është një zgjedhje për të kuptuar më mirë veten dhe për të krijuar mundësinë e një ndryshimi real.
Nëse ndiheni se konsumimi i internetit, ushqimit, alkoolit, pornografisë, televizionit apo një sjelljeje tjetër po ndikon në mirëqenien tuaj, është koha të ndaleni dhe të flisni për këtë.
Në Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë, konsultat psikologjike ofrohen për pacientë që përballen me ankthin, depresionin, stresin, sulmet e panikut, vështirësitë personale, problemet në marrëdhënie, çështjet familjare, sfidat në karrierë, vetëvlerësimin dhe shumë situata të tjera të jetës.
Konsultat ofrohen si live ashtu edhe online, duke krijuar mundësinë që pacienti të marrë mbështetje profesionale në mënyrën më të përshtatshme për nevojat e tij.
Trajnoni mendjen tuaj. Drejtoni jetën tuaj. Ndonjëherë, hapi më i rëndësishëm drejt ndryshimit është thjesht të filloni të flisni.
Seanca live & online
Teams: studio.psikologjie
WhatsApp & Viber
