Psikoza dhe Neuroza: Dallimet, Simptomat dhe Trajtimi

Cilat janë dallimet, simptomat dhe kur duhet të kërkojmë ndihmë psikologjike?

Shëndeti mendor është një pjesë thelbësore e mirëqenies sonë dhe të kuptuarit e vështirësive psikologjike na ndihmon të kujdesemi më mirë për veten dhe njerëzit që kemi pranë. Megjithatë, kur flasim për çrregullime dhe shqetësime të shëndetit mendor, shpesh hasim terma që mund të krijojnë paqartësi. Dy prej tyre janë psikoza dhe neuroza. Edhe pse ndonjëherë përdoren sikur të kenë të njëjtin kuptim, ato përshkruajnë përvoja psikologjike të ndryshme, veçanërisht për sa i përket mënyrës se si një person e percepton dhe e përjeton realitetin.

Në Studio Psikologjike të Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë, rëndësi e veçantë i kushtohet informimit, ndërgjegjësimit dhe kujdesit ndaj shëndetit mendor. Njohja e dallimeve ndërmjet këtyre dy termave është një hap i rëndësishëm për të kuptuar simptomat, për të shmangur paragjykimet dhe për të kërkuar ndihmën e duhur profesionale.

Çfarë është psikoza?

Psikoza është një gjendje psikopatologjike në të cilën personi përjeton një cenim të kontaktit me realitetin. Kjo do të thotë se mënyra se si individi percepton, interpreton dhe kupton atë që ndodh përreth mund të ndryshojë ndjeshëm nga realiteti objektiv.

Gjatë një episodi psikotik, personi mund të ketë vështirësi të dallojë përvojat e brendshme nga ngjarjet reale. Gjithashtu, mund të mos ketë vetëdije të plotë për gjendjen që po përjeton, duke e bërë më të vështirë identifikimin e nevojës për ndihmë.

Një nga karakteristikat kryesore të psikozës është ndikimi që ajo mund të ketë në të menduarit, perceptimin, gjykimin dhe sjelljen e individit.

Cilat janë simptomat kryesore të psikozës?

Psikoza mund të shfaqet në mënyra të ndryshme, në varësi të personit, shkakut dhe intensitetit të gjendjes. Ndër simptomat më të zakonshme përfshihen:

1. Bindjet deluzionale

Bindjet deluzionale janë besime të forta dhe të qëndrueshme që nuk mbështeten në realitet dhe që vazhdojnë edhe kur paraqiten prova kundërshtuese. Për shembull, një person mund të besojë se po përgjohet, se të tjerët po komplotojnë kundër tij ose se ka një mision të veçantë, pa pasur prova reale për këto bindje.

2. Halucinacionet

Halucinacionet janë përvoja shqisore që ndodhin pa praninë e një stimuli të jashtëm përkatës. Personi mund të dëgjojë zëra që të tjerët nuk i dëgjojnë, të shohë imazhe që nuk ekzistojnë ose të përjetojë ndjesi të tjera shqisore që nuk kanë një burim real.

3. Çorganizimi i të menduarit dhe të folurit

Mendimet mund të bëhen të paqarta, të shkëputura ose të vështira për t’u ndjekur. Në disa raste, personi mund të ketë vështirësi të organizojë idetë dhe të komunikojë në mënyrë të kuptueshme.

4. Ndryshimet në sjellje

Sjellja mund të bëhet e çorganizuar ose e pazakontë. Personi mund të ketë vështirësi në organizimin e aktiviteteve të përditshme, në ruajtjen e marrëdhënieve sociale dhe në përmbushjen e përgjegjësive personale apo profesionale.

5. Vetëdija e kufizuar për gjendjen

Një tjetër karakteristikë e mundshme është mungesa ose kufizimi i vetëdijes për simptomat. Personi mund të mos e kuptojë se perceptimet ose bindjet e tij janë të ndikuara nga një gjendje psikologjike.

Cilat gjendje mund të shoqërohen me psikozë?

Psikoza nuk është domosdoshmërisht një diagnozë e vetme, por një sindromë që mund të shfaqet në kontekstin e disa çrregullimeve. Ndër shembujt përfshihen:

• Skizofrenia.
• Episodet maniake me simptoma psikotike, të cilat mund të shfaqen në çrregullimin bipolar.

Është e rëndësishme të theksohet se simptomat psikotike mund të shfaqen edhe në gjendje të tjera mjekësore ose si pasojë e përdorimit të substancave të caktuara. Për këtë arsye, vlerësimi nga një profesionist i shëndetit mendor dhe, kur nevojitet, nga një mjek psikiatër është thelbësor.

Çfarë është neuroza?

Ndryshe nga psikoza, neuroza është një term historik që është përdorur në psikologji dhe psikiatri për të përshkruar shqetësime emocionale dhe psikologjike në të cilat personi ruan kontaktin me realitetin.

Në këtë kuptim, individi mund të përjetojë ankth, frikë, tension emocional, mendime shqetësuese ose vështirësi në menaxhimin e emocioneve, por zakonisht është i vetëdijshëm për përvojën që po kalon dhe mund të dallojë mendimet e tij nga realiteti i jashtëm.

Ndryshe nga psikoza, gjykimi dhe perceptimi i realitetit përgjithësisht mbeten të ruajtura.

Megjithatë, fakti që personi ruan kontaktin me realitetin nuk do të thotë se vuajtja psikologjike është e vogël apo se nuk kërkon trajtim. Ankthi i vazhdueshëm dhe shqetësimet emocionale mund të ndikojnë ndjeshëm në cilësinë e jetës.

Cilat janë karakteristikat kryesore të neurozës?

Historikisht, termi neurozë është përdorur për të përshkruar disa karakteristika dhe përvoja psikologjike:

1. Ankthi dhe shqetësimi i vazhdueshëm

Personi mund të përjetojë frikë, pasiguri, tension dhe shqetësim të tepruar për situata të ndryshme. Këto ndjenja mund të ndikojnë në gjumin, përqendrimin dhe funksionimin e përditshëm.

2. Ruajtja e kontaktit me realitetin

Individi zakonisht e kupton se shqetësimet dhe frikërat e tij janë pjesë e përvojës së brendshme. Ai nuk e humbet kontaktin me realitetin dhe përgjithësisht ruan aftësinë për të vlerësuar situatat në mënyrë objektive.

3. Vetëdija për gjendjen psikologjike

Personi zakonisht është i vetëdijshëm se po përjeton vështirësi emocionale. Për shembull, mund të kuptojë se frika që ndien është e tepruar, edhe pse nuk arrin ta kontrollojë lehtësisht.

4. Sjellja përgjithësisht e organizuar

Megjithëse shqetësimet psikologjike mund të ndikojnë në përditshmëri, sjellja dhe komunikimi përgjithësisht mbeten të organizuara.

5. Mungesa e simptomave psikotike

Në kuptimin tradicional të termit, neuroza nuk shoqërohet me bindje deluzionale apo halucinacione.

Cilat çrregullime janë lidhur historikisht me neurozën?

Në klasifikimet e vjetra psikologjike dhe psikiatrike, nën termin neurozë janë përfshirë disa shqetësime që sot klasifikohen dhe diagnostikohen në mënyrë të veçantë, si:

• Çrregullimet e ankthit.
• Fobitë specifike.
• Çrregullimi obsesiv-kompulsiv (OCD).

Duhet theksuar se neuroza nuk përdoret sot si një diagnozë zyrtare në klasifikimet moderne diagnostikuese DSM-5-TR dhe ICD-11. Sot, profesionistët identifikojnë dhe trajtojnë çrregullimet specifike, duke u bazuar në simptomat, kohëzgjatjen dhe ndikimin e tyre në jetën e individit.

Psikoza dhe neuroza: Cilat janë dallimet kryesore?

Dallimi më i rëndësishëm ndërmjet këtyre dy termave lidhet me kontaktin me realitetin.

Në psikozë, kontakti me realitetin është i dëmtuar. Personi mund të përjetojë halucinacione, bindje deluzionale dhe çorganizim të të menduarit ose sjelljes. Vetëdija për gjendjen mund të jetë e kufizuar.

Në neurozë, sipas kuptimit historik të termit, kontakti me realitetin ruhet. Personi mund të përjetojë shqetësim të konsiderueshëm emocional, ankth dhe frikë, por përgjithësisht është i vetëdijshëm për gjendjen e tij.

Pra, mund ta përmbledhim në këtë mënyrë:

• Psikoza: Cenim ose humbje e kontaktit me realitetin.
• Neuroza: Shqetësim psikologjik me ruajtje të kontaktit me realitetin.

Ky dallim është i rëndësishëm për orientimin fillestar, por nuk mjafton për të përcaktuar një diagnozë. Çdo person ka një përvojë individuale dhe kërkon një vlerësim të kujdesshëm profesional.

Kur duhet të kërkojmë ndihmë psikologjike?

Shumë persona hezitojnë të kërkojnë ndihmë për shkak të frikës nga paragjykimi, mungesës së informacionit ose bindjes se duhet t’i përballojnë vetë vështirësitë emocionale.

Megjithatë, kërkimi i ndihmës profesionale nuk është shenjë dobësie. Përkundrazi, është një hap i rëndësishëm drejt kujdesit për veten dhe përmirësimit të mirëqenies psikologjike.

Nëse përjeton ankth të vazhdueshëm, frikë të tepruar, mendime shqetësuese, vështirësi në marrëdhëniet personale ose ndryshime që ndikojnë në jetën e përditshme, konsultimi me një psikolog mund të të ndihmojë të kuptosh më mirë atë që po përjeton.

Në rastet kur shfaqen shenja të mundshme të psikozës, si halucinacionet, bindjet deluzionale ose çorganizimi i theksuar i të menduarit, është i nevojshëm vlerësimi sa më i shpejtë nga një mjek psikiatër. Në situata të rrezikut të menjëhershëm për veten ose të tjerët, duhet kërkuar ndihmë urgjente.

Të kuptosh gjendjen tënde emocionale është një proces që kërkon kohë, mirëkuptim dhe mbështetje profesionale. Në Studio Psikologjike të Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë, ofrohet një hapësirë profesionale ku pacientët mund të flasin për shqetësimet e tyre dhe të punojnë drejt përmirësimit të shëndetit mendor.

Shërbimet përfshijnë:

• Psikoterapi individuale: Për të kuptuar dhe përballuar vështirësitë emocionale, ankthin, stresin dhe sfidat personale.
• Terapi çifti: Për të përmirësuar komunikimin, për të kuptuar konfliktet dhe për të forcuar marrëdhënien në çift.
• Terapi familjare: Për të përmirësuar marrëdhëniet familjare dhe për të ndërtuar mënyra më të shëndetshme komunikimi.

Konsultat ofrohen si fizikisht në Tiranë, ashtu edhe online, duke mundësuar akses më të lehtë në mbështetjen psikologjike.

Është e rëndësishme të kuptohet se trajtimi përcaktohet në bazë të nevojave individuale. Në rastet kur simptomat kërkojnë ndërhyrje psikiatrike, bashkëpunimi me mjekun psikiatër është pjesë e rëndësishme e kujdesit të integruar.

Të kuptosh shëndetin mendor është hapi i parë drejt kujdesit për veten

Psikoza dhe neuroza përfaqësojnë dy koncepte të ndryshme në historinë dhe praktikën e shëndetit mendor. Ndërsa psikoza karakterizohet nga cenimi i kontaktit me realitetin, neuroza është një term historik që përshkruan shqetësime psikologjike ku ky kontakt ruhet.

Të dyja na kujtojnë se shëndeti mendor meriton vëmendje, mirëkuptim dhe mbështetje profesionale. Nuk duhet të presim që vështirësitë emocionale të bëhen të papërballueshme për të kërkuar ndihmë.

Në Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha, mirëqenia emocionale dhe shëndeti mendor trajtohen me kujdes, profesionalizëm dhe respekt për individualitetin e çdo pacienti.

Konsultat ofrohen live në Tiranë dhe online.