PO SIKUR TË JEM DUKE U ÇMENDUR?

Frika nga humbja e kontrollit mbi mendimet dhe ankthi

Ka mendime që mund të shfaqen papritur në mendjen tonë dhe të shkaktojnë një frikë të madhe. Një prej tyre është pyetja: “Po sikur të jem duke u çmendur?”. Kjo frikë mund të jetë veçanërisht shqetësuese për personat që përjetojnë ankth, pasi krijon ndjesinë se po humbasin kontrollin mbi mendimet, emocionet apo sjelljen e tyre.

Ndoshta të ka ndodhur të përjetosh një mendim të pazakontë dhe menjëherë të fillosh të analizosh se çfarë do të thotë. Mund të kesh frikë se mos bën diçka kundër vullnetit tënd, se mos humbet kontrollin mbi veten ose se mos mendja jote nuk funksionon më si më parë. Për pasojë, fillon të kontrollosh vazhdimisht mendimet, emocionet dhe reagimet e tua, duke kërkuar siguri se gjithçka është në rregull.

Në këto momente, ankthi mund të bëhet edhe më intensiv. Sa më shumë përpiqesh të kontrollosh mendjen, aq më shumë mund të ndihesh i/e kërcënuar nga vetë mendimet e tua.

Në Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë, rëndësia e këtij shqetësimi lidhet me nevojën për të kuptuar mekanizmat psikologjikë që e ushqejnë frikën nga humbja e kontrollit dhe për të gjetur mënyra të shëndetshme për ta menaxhuar atë përmes psikoterapisë.

Çfarë do të thotë të kesh frikë se po çmendesh?

Frika se mos po çmendesh është një përjetim që mund të shfaqet te personat që vuajnë nga ankthi dhe çrregullimi obsesiv-kompulsiv (OCD). Ajo karakterizohet nga shqetësimi i vazhdueshëm se diçka mund të mos jetë në rregull me mendjen, pavarësisht se nuk ka një arsye të qartë që e justifikon këtë frikë.

Personi mund të përjetojë mendime të tilla:

• Po sikur të humbas kontrollin mbi veten?

• Po sikur të mos jem më në gjendje të kontrolloj mendimet e mia?

• Po sikur të bëj diçka që nuk dua?

• Po sikur të humbas kontaktin me realitetin?

• Po sikur këto mendime të jenë shenjë e një problemi serioz psikologjik?

• Pse nuk mund të ndaloj së menduari për këtë?

Këto pyetje mund të përsëriten gjatë ditës, duke e bërë personin të ndihet i lodhur emocionalisht dhe mendërisht.

Është e rëndësishme të kuptohet se frika se mos çmendesh nuk do të thotë automatikisht se po humbet kontaktin me realitetin ose se po zhvillon një çrregullim psikotik. Megjithatë, vetëm prania e kësaj frike nuk mjafton për të përcaktuar një diagnozë. Një vlerësim nga psikologu klinik ndihmon në kuptimin e simptomave dhe identifikimin e shkakut të tyre.

Mendimet intruzive, pse kemi frikë nga mendimet tona?

Mendimet intruzive janë mendime, imazhe mendore ose impulse që shfaqen në mënyrë të pavullnetshme dhe mund të shkaktojnë shqetësim të madh emocional.

Ato shpesh janë në kundërshtim me vlerat, dëshirat dhe qëllimet e personit. Për shembull, një individ që nuk dëshiron të lëndojë askënd mund të përjetojë një mendim të padëshiruar lidhur me dëmtimin e dikujt. Ky mendim mund ta frikësojë aq shumë, sa të fillojë të dyshojë te vetja.

Në këtë situatë, është thelbësore të kuptojmë një dallim:

Një mendim nuk është një qëllim, një dëshirë apo një veprim.

Fakti që mendja prodhon një mendim të pakëndshëm nuk do të thotë se personi dëshiron ta realizojë atë. Gjithashtu, një mendim intruziv nuk është parashikim i asaj që do të ndodhë në të ardhmen.

Problemi shpesh nuk qëndron te shfaqja e mendimit, por te interpretimi kërcënues që personi i jep atij.

Kur një mendim interpretohet si rrezik, truri fillon ta trajtojë atë si diçka që kërkon vëmendje dhe kontroll të menjëhershëm. Kjo mund të rrisë ankthin dhe ta bëjë mendimin të shfaqet edhe më shpesh.

Pse përpjekja për të kontrolluar mendimet e rrit ankthin?

Një nga mekanizmat që e mban gjallë frikën nga humbja e kontrollit është kontrollimi i vazhdueshëm mendor.

Personi mund të fillojë të analizojë çdo mendim, të kontrollojë emocionet dhe të vëzhgojë sjelljen e vet për t’u siguruar se nuk po ndodh asgjë e pazakontë.

Për shembull, mund të pyesë vazhdimisht veten:

• A po mendoj normalisht?

• A jam ende në kontroll?

• Pse më erdhi ky mendim?

• A do të thotë kjo se kam një problem mendor?

• Si mund të jem i sigurt se nuk do të humbas kontrollin?

Ndonjëherë personi kërkon vazhdimisht siguri nga familjarët ose njerëzit e afërt, lexon informacione në internet për simptomat psikologjike ose përpiqet të bindë veten se nuk ka asgjë për t’u shqetësuar.

Këto sjellje mund të sjellin lehtësim të përkohshëm, por nuk e zgjidhin problemin në themel. Përkundrazi, mund të përforcojnë bindjen se mendimet janë të rrezikshme dhe se duhet të kontrollohen vazhdimisht.

Kështu krijohet një rreth vicioz:

1. Shfaqet një mendim intruziv.

2. Personi e interpreton atë si shenjë rreziku.

3. Përjeton ankth dhe frikë.

4. Përpiqet të kontrollojë ose të neutralizojë mendimin.

5. Ndien lehtësim të përkohshëm.

6. Mendimi rikthehet dhe frika bëhet edhe më e fortë.

Për të dalë nga ky cikël, është e nevojshme të ndryshojë marrëdhënia që personi ka krijuar me mendimet e veta.

Lidhja mes ankthit dhe çrregullimit obsesiv-kompulsiv (OCD)

Frika nga humbja e kontrollit mund të shfaqet në forma të ndryshme të ankthit dhe në çrregullimin obsesiv-kompulsiv.

Në rastin e OCD-së, personi përjeton obsesione, të cilat janë mendime, imazhe ose impulse të përsëritura dhe të padëshiruara që shkaktojnë ankth. Për të reduktuar këtë shqetësim, mund të zhvillojë kompulsione, pra sjellje ose veprime mendore që ndien nevojën t’i përsërisë.

Këto kompulsione nuk janë gjithmonë të dukshme. Disa persona mund të kryejnë rituale mendore, si përsëritja e frazave qetësuese, analizimi i vazhdueshëm i mendimeve ose kontrollimi i ndjenjave për të marrë siguri.

Për shembull, një person mund të ketë frikë se mos humbet kontrollin dhe, për këtë arsye, kontrollon vazhdimisht nëse po ndihet normal. Ky kontroll mund të kthehet në një sjellje kompulsive që e mban gjallë ankthin.

Megjithatë, jo çdo mendim shqetësues apo frikë nga humbja e kontrollit nënkupton OCD. Për këtë arsye, vlerësimi profesional është i rëndësishëm për të dalluar simptomat dhe për të përcaktuar trajtimin e përshtatshëm.

Si mund të ndihmojë psikoterapia në kapërcimin e frikës nga çmenduria?

Psikoterapia është një nga mënyrat kryesore për të trajtuar vështirësitë që lidhen me ankthin dhe mendimet intruzive. Përmes saj, pacienti mëson të kuptojë mënyrën se si funksionojnë mendimet, emocionet dhe sjelljet e tij.

Në veçanti, dy qasje terapeutike mund të jenë të dobishme:

1. Psikoterapia konjitive-biheviorale (CBT)

Terapia konjitive-biheviorale ndihmon pacientin të identifikojë dhe të ndryshojë modelet e mendimit që ushqejnë ankthin.

Gjatë procesit terapeutik, pacienti mëson të dallojë një mendim nga fakti, të kuptojë interpretimet katastrofike dhe të mos e trajtojë çdo mendim si një kërcënim real.

Për shembull, në vend që të mendojë: “Nëse më erdhi ky mendim, do të thotë se po humbas kontrollin”, pacienti mëson të shqyrtojë mënyra të tjera, më realiste dhe më pak kërcënuese për ta interpretuar përjetimin e tij.

Qëllimi nuk është eliminimi i të gjitha mendimeve negative, por zhvillimi i një marrëdhënieje më të shëndetshme me to.

2. Terapia e ekspozimit dhe parandalimit të reagimit (ERP)

ERP është një metodë terapeutike veçanërisht e përdorur në trajtimin e çrregullimit obsesiv-kompulsiv.

Kjo qasje përfshin ekspozimin gradual dhe të planifikuar ndaj situatave, mendimeve ose ndjesive që shkaktojnë ankth, duke mësuar njëkohësisht të mos kryhen reagimet kompulsive që zakonisht përdoren për të reduktuar frikën.

Për shembull, nëse pacienti kontrollon vazhdimisht nëse mendimet e tij janë normale, terapia ERP mund ta ndihmojë të reduktojë gradualisht këtë sjellje kontrolluese, sipas një plani të përshtatur nga profesionisti.

Me kalimin e kohës, pacienti mund të mësojë se nuk ka nevojë të neutralizojë çdo mendim apo të kërkojë siguri të vazhdueshme për të përballuar ankthin.

Kur duhet të kërkosh ndihmën e një psikologu klinik?

Nëse frika nga humbja e kontrollit po ndikon në jetën tënde të përditshme, në marrëdhëniet personale, në punë, në gjumë apo në përqendrimin tënd, është e rëndësishme të kërkosh ndihmë profesionale.

Nuk është e nevojshme të presësh derisa simptomat të bëhen të padurueshme për të filluar psikoterapinë.

Një psikolog klinik mund të të ndihmojë të kuptosh:

• Pse shfaqen mendimet intruzive dhe çfarë i nxit ato.

• Si ndikon ankthi në interpretimin e mendimeve.

• Pse kontrollimi i vazhdueshëm mendor e përforcon frikën.

• Si të reduktosh sjelljet kompulsive.

• Si të zhvillosh mekanizma më të shëndetshëm për menaxhimin e ankthit.

Vlerësimi psikologjik është gjithashtu i rëndësishëm për të përcaktuar nëse simptomat lidhen me ankthin, OCD-në apo një vështirësi tjetër që kërkon vëmendje profesionale.

Nëse përjeton humbje të qartë të kontaktit me realitetin, halucinacione, bindje të forta të shkëputura nga realiteti ose vështirësi serioze në funksionimin e përditshëm, kërko një vlerësim profesional pa vonesë. Në rast rreziku të menjëhershëm për veten ose të tjerët, kërko ndihmë urgjente.

Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha – Kërko konsultën tënde psikologjike

Të përjetosh frikë nga mendimet e tua mund të jetë një përvojë e lodhshme dhe izoluese. Megjithatë, nuk duhet të përballesh i vetëm me këtë shqetësim.

Në Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha, në Tiranë, mund të kërkosh mbështetje profesionale përmes shërbimeve të psikoterapisë, të përshtatura sipas nevojave dhe vështirësive psikologjike të çdo pacienti.

Studioja ofron:

• Psikoterapi individuale: Për menaxhimin e ankthit, mendimeve intruzive, stresit dhe vështirësive emocionale.

• Psikoterapi për adoleshentët: Mbështetje psikologjike për vështirësitë emocionale, sociale dhe zhvillimore gjatë adoleshencës.

• Terapi familjare: Për përmirësimin e komunikimit dhe marrëdhënieve brenda familjes.

• Psikoterapi prindërimi: Për mbështetjen e prindërve në përballimin e sfidave të rritjes dhe edukimit të fëmijëve.

Konsultat ofrohen si live në studio, ashtu edhe online, duke mundësuar akses më të lehtë në shërbimet psikologjike.

Mos harro: Nuk ke nevojë të kontrollosh çdo mendim për t’u ndier i sigurt.

Të kesh një mendim të frikshëm nuk do të thotë se ai përcakton identitetin tënd, dëshirat e tua apo veprimet e tua. Me mbështetjen e duhur psikologjike, mund të mësosh të mos i japësh çdo mendimi fuqinë për të të frikësuar.

Nëse po përjeton frikë nga humbja e kontrollit, ankth apo mendime intruzive, kërko konsultën tënde psikologjike pranë Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë.