Ndrysho besimet e tua dhe realiteti yt ndryshon me të.
Si ndikojnë besimet në mënyrën si e përjetojmë realitetin dhe pse përsërisim modelet jofunksionale?
Mënyra se si e shohim veten, marrëdhëniet dhe botën përreth nesh ndikohet ndjeshëm nga besimet që kemi krijuar gjatë jetës. Shpesh, këto besime funksionojnë në mënyrë të pavetëdijshme dhe ndikojnë te mënyra se si interpretojmë ngjarjet, si reagojmë emocionalisht dhe si marrim vendime.
Një person që beson se është i pafat mund të vërejë më lehtë dështimet, zhgënjimet dhe situatat negative, ndërsa mund të mos i kushtojë të njëjtën vëmendje përvojave pozitive. Në të njëjtën mënyrë, dikush që beson se suksesi është gjithmonë i vështirë mund të mos i dallojë mundësitë që mund ta çojnë drejt qëllimeve të tij.
Kjo nuk do të thotë se mendimet tona krijojnë fizikisht realitetin ose se çdo vështirësi është rezultat i mënyrës se si mendojmë. Megjithatë, mënyra se si truri përpunon informacionin ndikon fuqishëm në atë që vërejmë, si e interpretojmë dhe si reagojmë ndaj tij.
Pse besimet tona duken kaq reale?
Truri përpunon një sasi shumë të madhe informacioni çdo moment. Për të qenë efikas, ai përdor filtra dhe modele të krijuara nga përvojat e mëparshme. Besimet, pritshmëritë dhe përvojat tona ndikojnë në atë se cilat aspekte të realitetit marrin më shumë vëmendjen tonë.
Një shembull i thjeshtë është ai i një makine të kuqe. Nëse për një periudhë të caktuar fillojmë të mendojmë për makinat e kuqe, papritur mund të duket sikur ato janë kudo. Në realitet, makinat e kuqe kanë qenë aty edhe më parë. Ajo që ka ndryshuar është vëmendja jonë ndaj tyre.
E njëjta gjë mund të ndodhë me besimet personale.
Nëse një pacient mendon: “Njerëzit gjithmonë më zhgënjejnë”, mund të jetë më i vëmendshëm ndaj rasteve kur dikush nuk i përmbush pritshmëritë dhe më pak i vëmendshëm ndaj marrëdhënieve ku ka marrë mbështetje.
Nëse besimi është “Unë nuk jam mjaftueshëm i mirë”, një gabim i vogël mund të interpretohet si provë e këtij besimi, ndërsa një sukses mund të minimizohet ose të konsiderohet si rastësi.
Ky proces lidhet me atë që në psikologji përshkruhet si prirja për të kërkuar, vërejtur dhe interpretuar informacionin në përputhje me bindjet ekzistuese.
Mendimet tona mund të bëhen modele të përsëritura
Një mendim i vetëm nuk përcakton domosdoshmërisht mënyrën se si do të sillemi. Problemi shfaqet kur një mënyrë e caktuar të menduari përsëritet për një kohë të gjatë dhe shndërrohet në një model të zakonshëm.
Mund të krijohet një cikël i tillë:
Besimi → interpretimi i situatës → emocioni → reagimi → pasoja → forcimi i besimit.
Për shembull, një pacient mund të ketë bindjen se do të refuzohet nga të tjerët. Për këtë arsye, gjatë një bisede mund të interpretojë një përgjigje të shkurtër si shenjë refuzimi. Kjo mund të shkaktojë ankth, pasiguri ose tërheqje. Si rezultat, personi mund të komunikojë më pak dhe marrëdhënia mund të bëhet më e vështirë. Më pas, kjo përvojë mund të interpretohet si konfirmim i bindjes fillestare: “E dija që do të më refuzonin.”
Kështu, një besim mund të vazhdojë të duket i vërtetë edhe kur interpretimi i situatës nuk është domosdoshmërisht i vetmi shpjegim i mundshëm.
Por pse vazhdojmë të përsërisim mekanizma jofunksionalë edhe kur i kuptojmë?
Një nga pyetjet më të zakonshme në psikoterapi është: “E di që kjo sjellje nuk më ndihmon. Pse vazhdoj ta bëj?”
Kuptimi intelektual është një hap shumë i rëndësishëm, por jo gjithmonë është i mjaftueshëm për të ndryshuar një model të rrënjosur.
Sjelljet dhe reagimet përsëritëse mund të jenë lidhur me përvoja të hershme, mënyra të mësuara të përballimit, emocione të forta dhe modele të automatizuara reagimi. Në momente stresi ose kërcënimi të perceptuar, individi mund të rikthehet automatikisht te mënyrat e njohura të reagimit, edhe nëse në një nivel racional e di se ato nuk janë të dobishme.
Kjo shpjegon pse një pacient mund të thotë:
“E di që duhet të vendos kufij, por nuk arrij ta bëj.”
“E di që nuk duhet të mendoj vazhdimisht për skenarin më të keq, por nuk mund ta ndal.”
“E kuptoj se kjo marrëdhënie nuk më bën mirë, por përsëri kthehem.”
“E di që duhet të kem më shumë besim te vetja, por ndihem vazhdimisht i pasigurt.”
Këto vështirësi nuk tregojnë domosdoshmërisht mungesë vullneti. Ato mund të tregojnë se modeli është bërë automatik dhe kërkon punë psikologjike për t’u ndryshuar.
Çfarë roli ka psikoterapia?
Psikoterapia synon të ndihmojë pacientin të kuptojë më mirë lidhjen ndërmjet mendimeve, emocioneve, sjelljeve dhe përvojave të tij. Në procesin terapeutik mund të identifikohen besime të thella, modele të përsëritura dhe mënyra jofunksionale të përballimit.
Qëllimi nuk është thjesht të zëvendësohet një mendim negativ me një mendim pozitiv. Në shumë raste, puna psikoterapeutike kërkon të kuptohet se nga vjen një besim, si është forcuar me kalimin e kohës, në çfarë situatash aktivizohet dhe nëse interpretimi që bëjmë sot është ende i dobishëm.
Pacienti mund të mësojë të ndalojë përpara një reagimi automatik dhe të pyesë veten:
- Çfarë po mendoj në këtë moment?
- Çfarë emocioni po përjetoj?
- Çfarë po më bën të besoj se ky interpretim është i vetmi i mundshëm?
- A ka një mënyrë tjetër për ta parë këtë situatë?
- A po reagoj ndaj asaj që po ndodh tani apo ndaj një përvoje të mëparshme?
- Çfarë sjelljeje do të ishte më e dobishme për mua në këtë situatë?
Këto pyetje mund të krijojnë hapësirë ndërmjet impulsit dhe reagimit dhe të ndihmojnë në ndërtimin gradual të mënyrave më funksionale të përballimit.
Kujdesi për shëndetin mendor është pjesë e kujdesit për veten
Ankthi, stresi, sulmet e panikut, menaxhimi i vështirë i emocioneve, mendimet e përsëritura, vështirësitë në marrëdhënie dhe problemet personale mund të ndikojnë ndjeshëm në jetën e përditshme.
Në këto situata, konsultimi me një psikolog mund t’i japë pacientit një hapësirë profesionale ku shqetësimet mund të shprehen, analizohen dhe trajtohen në mënyrë të strukturuar.
Psikoterapia nuk është vetëm për momentet kur një person ndodhet në një krizë të rëndë. Ajo mund të jetë pjesë e një procesi më të gjerë për të kuptuar veten, për të zhvilluar mënyra më të shëndetshme përballimi dhe për të përmirësuar marrëdhënien me emocionet, mendimet dhe të tjerët.
Të kërkosh ndihmë psikologjike nuk do të thotë se duhet të jesh i përsosur apo se duhet t’i zgjidhësh të gjitha vështirësitë vetëm. Përkundrazi, konsultimi me psikologun mund të jetë një mënyrë konkrete për të mos mbetur i bllokuar në të njëjtat modele.
Kur është koha për të folur me psikologun?
Nëse vëren se të njëjtat situata përsëriten vazhdimisht, se reagimet emocionale janë të vështira për t’u kontrolluar ose se njohuritë që ke nuk po mjaftojnë për të ndryshuar mënyrën se si ndihesh dhe vepron, një konsultë psikologjike mund të jetë një hap i rëndësishëm.
Në Studio Psikologjike e Doktoreshe Sonila Hoxha, konsultimi psikologjik mund të fokusohet në çështje të ndryshme të shëndetit mendor, përfshirë ankthin, stresin, sulmet e panikut, menaxhimin e emocioneve, mendimet e tepërta, vështirësitë personale dhe problemet që lidhen me marrëdhëniet ose familjen.
Procesi fillon me të kuptuarit e asaj që po ndodh. Nga aty, së bashku me psikologun, pacienti mund të eksplorojë modelet e mendimit dhe sjelljes që po ndikojnë në jetën e tij dhe të punojë drejt ndryshimeve më funksionale.
Ndryshimi nuk ndodh gjithmonë menjëherë. Por të kuptosh mekanizmat që përsëriten është një hap i rëndësishëm. Kur fillojmë të dallojmë besimet, interpretimet dhe reagimet automatike, krijohet mundësia për t’i trajtuar ato ndryshe.
Shëndeti mendor meriton vëmendje dhe kujdes. Nëse po përballesh me ankth, stres, sulme paniku, vështirësi emocionale, mendime të tepërta ose një problem personal që po ndikon në jetën tënde, konsultimi me psikologun mund të jetë një mënyrë për të marrë mbështetje profesionale dhe për të filluar një proces ndryshimi.
Studio Psikologjike e Doktoreshe Sonila Hoxha në Tiranë ofron hapësirë për reflektim, dëgjim profesional dhe psikoterapi, duke e vendosur shëndetin mendor të pacientit në qendër të procesit.
Seanca live & online
Teams: studio.psikologjie
WhatsApp & Viber
