MENDIMET E MUNGESËS DHE DEPRESIONI
Mendimet që kemi çdo ditë ndikojnë drejtpërdrejt në mënyrën se si ndihemi, si sillemi dhe si e perceptojmë veten dhe jetën tonë. Në periudha të vështira emocionale, veçanërisht gjatë ankthit ose depresionit, mendimet negative mund të bëhen më të shpeshta dhe më bindëse. Një ndër format e tyre janë mendimet e mungesës, të cilat na bëjnë të përqendrohemi te ajo që nuk kemi, te ajo që mendojmë se nuk mund ta arrijmë dhe te ajo që besojmë se do të na mungojë gjithmonë.
Mendime të tilla mund të ndikojnë në vetëbesim, marrëdhënie, karrierë dhe mënyrën se si e shohim të ardhmen. Kur përsëriten vazhdimisht, ato mund të krijojnë një cikël negativ emocional dhe të kontribuojnë në përkeqësimin e simptomave të depresionit.
Çfarë janë mendimet e mungesës?
Mendimet e mungesës janë mënyra të të menduarit në të cilat vëmendja përqendrohet kryesisht te ajo që na mungon. Mund të kemi ndjesinë se nuk kemi mjaftueshëm para, sukses, dashuri, bukuri, kohë, mundësi apo arritje.
Disa prej mendimeve më të zakonshme mund të jenë:
- “Nuk mund të jem i/e lumtur derisa të kem shumë para.”
- “Duhet të përditësoj shtëpinë time, sepse këtë po bëjnë të gjithë rreth meje.”
- “Unë kurrë nuk do të mund ta përballoj atë.”
- “Këtë karrierë e kam filluar shumë vonë në jetë. Askush nuk do të më punësojë.”
- “Të gjithë njerëzit e mirë janë të zënë. Unë kurrë nuk do të gjej dikë me të cilin të lidhem.”
- “Po plakem. Nga këtu e tutje gjithçka do të shkojë drejt tatëpjetës.”
- “Nuk jam i/e dashur. Nuk më do njeri.”
- “E kam pasur shumë më keq se njerëzit e tjerë dhe kjo është arsyeja pse nuk do t’i arrij kurrë moshatarët e mi.”
Në pamje të parë, këto mendime mund të duken si përfundime logjike. Megjithatë, një mendim nuk është domosdoshmërisht një fakt.
Mendimet automatike dhe lidhja e tyre me depresionin
Mendimet automatike janë mendime që shfaqen shpejt dhe shpesh pa një analizë të vetëdijshme. Ato mund të ndikohen nga përvojat e mëparshme, besimet personale, frikërat dhe gjendja emocionale.
Kur një person është në depresion, mendimet automatike mund të kenë një përmbajtje veçanërisht negative. Për shembull, një vështirësi në punë mund të interpretohet si “nuk jam i/e aftë”, një ndarje mund të kthehet në “askush nuk do të më dojë”, ndërsa një vështirësi financiare mund të shndërrohet në “nuk do të kem kurrë mundësi të përmirësohem”.
Këto përfundime mund të ndikojnë më tej në emocionet dhe sjelljen e personit. Nëse dikush beson se nuk mund të arrijë asgjë, mund të heqë dorë nga përpjekjet, të shmangë mundësitë ose të izolohet nga të tjerët. Kjo, nga ana tjetër, mund të përforcojë bindjen fillestare.
Kështu krijohet një cikël:
Mendim negativ → emocion negativ → sjellje shmangëse → më pak përvoja pozitive → forcim i mendimit negativ.
A janë gjithmonë të vërteta mendimet tona?
Një nga sfidat më të mëdha është se mendimet negative mund të duken shumë bindëse. Mendja mund të kërkojë prova që mbështesin një bindje dhe të neglizhojë informacionin që e kundërshton atë.
Për shembull, një person që mendon “nuk jam mjaftueshëm i/e suksesshëm/e” mund të përqendrohet vetëm te dështimet dhe të harrojë arritjet që ka pasur.
Prandaj, në psikoterapi është e rëndësishme të mësojmë të bëjmë dallimin midis mendimit, interpretimit dhe faktit.
Një pyetje e dobishme është:
“A është ky mendim i dobishëm për mua?”
Mund të pyesim gjithashtu:
- A më ndihmon ky mendim të arrij qëllimet e mia?
- A më afron me një jetë në përputhje me vlerat e mia?
- Apo më shkakton më shumë dhimbje?
- A po më shtyn përpara apo po më mban të bllokuar?
- Çfarë provash kam që ky mendim është plotësisht i vërtetë?
- A ekziston një mënyrë tjetër, më realiste, për ta parë situatën?
Qëllimi nuk është të zëvendësojmë çdo mendim negativ me një mendim artificialisht pozitiv. Qëllimi është të ndërtojmë një mënyrë më realiste, fleksibël dhe të dobishme të të menduarit.
Si ndikojnë mendimet e mungesës në vetëbesim?
Mendimet e vazhdueshme për atë që na mungon mund të dëmtojnë vetëvlerësimin. Kur një person vazhdimisht e krahason veten me të tjerët, mund të krijojë bindjen se është gjithmonë “pas” të tjerëve.
Rrjetet sociale dhe krahasimi me jetën e njerëzve të tjerë mund ta përforcojnë këtë ndjesi. Një person mund të shohë sukseset, udhëtimet, marrëdhëniet ose arritjet e të tjerëve dhe të krahasojë ato me vështirësitë që përjeton vetë.
Problemi është se krahasimi shpesh nuk është i barabartë. Ne shohim një pjesë të dukshme të jetës së dikujt tjetër, ndërsa përjetojmë të gjithë realitetin tonë, përfshirë pasiguritë dhe vështirësitë.
Me kalimin e kohës, mendimet e mungesës mund të krijojnë ndjesinë se “nuk jam mjaftueshëm”, pavarësisht asaj që personi ka arritur realisht.
Nga mendësia e mungesës drejt një këndvështrimi më të shëndetshëm
Një hap i rëndësishëm është të pranojmë ekzistencën e këtyre mendimeve pa i trajtuar ato automatikisht si të vërteta.
Mund të fillojmë duke identifikuar mendimin:
“Çfarë po i them vetes në këtë moment?”
Më pas mund të pyesim:
“Çfarë po ndiej dhe çfarë e shkaktoi këtë mendim?”
Hapi tjetër është riformulimi. Në vend të:
“Unë kurrë nuk do ta arrij këtë.”
mund të shqyrtojmë:
“Për momentin kjo më duket e vështirë, por mund të analizoj se cilat hapa janë realisht të mundshëm.”
Në vend të:
“Nuk më do njeri.”
mund të shqyrtojmë:
“Po përjetoj një ndjesi vetmie dhe refuzimi, por kjo nuk do të thotë se askush nuk më vlerëson apo nuk mund të krijoj marrëdhënie të shëndetshme.”
Ky ndryshim nuk e mohon dhimbjen. Përkundrazi, e vendos atë në një perspektivë më të ekuilibruar.
Kur është e nevojshme ndihma e psikologut?
Të gjithë njerëzit mund të kalojnë periudha trishtimi, pasigurie ose shqetësimi. Megjithatë, kur mendimet negative bëhen të vazhdueshme dhe ndikojnë në jetën e përditshme, marrëdhëniet, punën, gjumin, motivimin ose vetëvlerësimin, konsultimi me psikologun mund të jetë një hap i rëndësishëm.
Psikoterapia nuk është vetëm për situata ekstreme. Ajo mund të ndihmojë një person të kuptojë modelet e veta të të menduarit, të përpunojë emocionet dhe të zhvillojë strategji më të shëndetshme për përballimin e vështirësive.
Në rastet kur ekzistojnë simptoma të depresionit, ankthit ose probleme të tjera të shëndetit mendor, vlerësimi profesional është veçanërisht i rëndësishëm. Psikologu mund të ndihmojë në kuptimin e situatës dhe të përcaktojë se çfarë forme mbështetjeje psikologjike mund të jetë e përshtatshme.
Psikoterapia është një proces që mund ta ndihmojë pacientin të kuptojë më mirë veten dhe mënyrën se si mendimet, emocionet dhe sjelljet lidhen me njëra-tjetrën.
Të kërkosh ndihmë psikologjike nuk do të thotë se je i dobët apo se duhet t’i përballosh të gjitha vetëm. Përkundrazi, kërkimi i ndihmës mund të jetë pjesë e kujdesit ndaj shëndetit mendor.
Në Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë, pacientët mund të kërkojnë mbështetje psikologjike për vështirësi emocionale, mendime negative, ankth, depresion, probleme në marrëdhënie dhe periudha të rëndësishme ndryshimi në jetë.
Qëllimi i punës psikologjike është të krijohet një hapësirë profesionale ku pacienti mund të flasë, të kuptojë më mirë përvojën e tij dhe të punojë gradualisht drejt ndryshimit.
Mendimet e mungesës mund të ndikojnë fuqishëm në mënyrën se si e shohim veten dhe të ardhmen. Kur mendimet si “nuk jam mjaftueshëm”, “nuk do ta arrij kurrë” ose “askush nuk më do” përsëriten, ato mund të ndikojnë në vetëbesim, motivim dhe mirëqenie emocionale.
Por një mendim nuk është gjithmonë një fakt.
Të mësojmë t’i identifikojmë, t’i sfidojmë dhe t’i riformulojmë mendimet automatike është një pjesë e rëndësishme e punës psikologjike. Nëse këto mendime janë të vazhdueshme ose shoqërohen me simptoma depresive, ankth, izolim apo vështirësi në funksionimin e përditshëm, konsultimi me një psikolog mund të ofrojë mbështetje konkrete.
Trajnoje mendjen tënde. Drejto jetën tënde. Është koha për të folur me psikologun.
Seanca live & online
Teams: studio.psikologjie
WhatsApp & Viber
