Narcisisti nuk i sheh kurrë të metat e veta… sepse mamaja këmbëngul t’ia mbulojë.

Çfarë ndodh kur prindërit justifikojnë vazhdimisht gabimet e fëmijës?

Në marrëdhëniet njerëzore, një nga dinamikat më të vështira emocionalisht është të jetosh me një person që nuk pranon asnjëherë përgjegjësi për veprimet e tij. Pavarësisht gabimeve, gënjeshtrave apo sjelljeve që lëndojnë të tjerët, ky person duket se gjen gjithmonë një justifikim për të mos u përballur me realitetin. Në vend që të reflektojë mbi sjelljen e tij, ai e zhvendos fajin te partneri, familjarët apo njerëzit që e rrethojnë.

Në psikologji, disa prej këtyre sjelljeve mund të lidhen me tipare narcisiste, vështirësi në përballimin e kritikave dhe mungesë të përgjegjësisë emocionale. Por si formohen këto modele sjelljeje? Çfarë roli mund të luajë familja, veçanërisht marrëdhënia me nënën, në zhvillimin e tyre? Dhe, mbi të gjitha, çfarë ndodh me personin që përfundon duke jetuar në një marrëdhënie ku vazhdimisht duhet të justifikojë sjelljen e tjetrit?

Familja është mjedisi i parë ku një fëmijë mëson të kuptojë veten, të ndërtojë marrëdhënie dhe të dallojë sjelljet e pranueshme nga ato që mund të lëndojnë të tjerët. Përmes mënyrës se si prindërit reagojnë ndaj gabimeve, fëmija zhvillon gradualisht ndjenjën e përgjegjësisë, empatinë dhe aftësinë për të reflektuar.

Megjithatë, kur një prind, përfshirë nënën, ndërhyn vazhdimisht për të justifikuar çdo sjellje të gabuar të fëmijës, mund të krijojë një model të dëmshëm në zhvillimin e tij emocional.

Për shembull:

• Kur fëmija sillet keq me dikë, prindi thotë: “Ai është thjesht i stresuar”.

• Kur gënjen, justifikimi është: “Nuk e bëri me qëllim”.

• Kur lëndon emocionalisht një person tjetër, reagimi është: “Mos e merr kaq seriozisht”.

• Kur refuzon të pranojë përgjegjësinë, prindi ndërhyn për ta mbrojtur nga pasojat e sjelljes së tij.

Në pamje të parë, këto reagime mund të duken si shprehje dashurie dhe mbrojtjeje prindërore. Por, kur përsëriten vazhdimisht, ato mund ta pengojnë fëmijën të kuptojë ndikimin e veprimeve të tij.

Fëmija nuk mëson se gabimet janë pjesë normale e jetës dhe se çdo njeri duhet të mbajë përgjegjësi për to. Përkundrazi, mund të krijojë bindjen se gjithmonë ekziston dikush që do ta mbrojë, do ta justifikojë dhe do t’i zhvendosë përgjegjësinë dikujt tjetër.

Është e rëndësishme të theksohet se një marrëdhënie e tillë familjare nuk përcakton automatikisht zhvillimin e narcisizmit. Personaliteti formohet nga ndërveprimi i shumë faktorëve, përfshirë temperamentin, përvojat e hershme, mjedisin familjar dhe faktorët individualë.

Si formohet bindja se unë nuk gaboj kurrë?

Një nga karakteristikat që mund të shfaqet te personat me tipare narcisiste është vështirësia për të pranuar gabimet dhe për të përballuar kritikat.

Për këta individë, pranimi i një gabimi mund të përjetohet si një kërcënim ndaj imazhit që kanë krijuar për veten. Në vend që ta shohin kritikën si një mundësi për të reflektuar dhe për t’u përmirësuar, ata mund ta perceptojnë atë si sulm personal.

Kështu, në marrëdhëniet e tyre mund të shfaqen disa mekanizma mbrojtës:

1. Zhvendosja e fajit

Kur ndodh një konflikt, personi nuk përqendrohet te sjellja e vet, por te gabimet e partnerit. Në vend që të thotë “Kam gabuar”, mund të reagojë me: “Ti më detyrove të sillesha kështu”.

2. Minimizimi i dëmit emocional

Kur partneri shpreh se është lënduar, personi mund ta zhvlerësojë përjetimin e tij me shprehje si: “Po e ekzagjeron”, “Je shumë i ndjeshëm” ose “Nuk ishte ndonjë gjë e madhe”.

3. Mohimi i përgjegjësisë

Edhe kur faktet janë të qarta, personi mund të shmangë pranimin e përgjegjësisë, duke gjetur shpjegime të ndryshme për sjelljen e tij.

4. Vështirësia për të kërkuar falje sinqerisht

Një kërkim faljeje i shëndetshëm përfshin njohjen e dëmit, pranimin e përgjegjësisë dhe përpjekjen për të ndryshuar sjelljen. Kur këto mungojnë, falja mund të kthehet në një mënyrë për të mbyllur konfliktin pa adresuar problemin.

Çfarë përjeton partneri në një marrëdhënie me një person me tipare narcisiste?

Një nga pasojat më të vështira të këtyre marrëdhënieve është ndikimi gradual në vetëvlerësimin dhe sigurinë emocionale të partnerit.

Në fillim, personi mund të përpiqet të kuptojë sjelljen e partnerit, të tregojë mirëkuptim dhe të shmangë konfliktet. Ai mund të mendojë se me më shumë durim, dashuri dhe komunikim, situata do të përmirësohet.

Por, kur i njëjti model përsëritet vazhdimisht, fillon një proces i lodhshëm emocional.

Partneri mund të përfundojë duke:

• Kërkuar falje edhe kur nuk ka bërë asgjë të gabuar.

• Marrë përgjegjësi për emocionet dhe reagimet e partnerit.

• Dyshuar në perceptimin dhe gjykimin e vet.

• Analizuar vazhdimisht çdo fjalë për të shmangur konfliktet.

• Ndier faj kur përpiqet të vendosë kufij personalë.

• Humbur gradualisht besimin te vetja.

• Përjetuar ankth, pasiguri dhe lodhje emocionale.

Një nga mendimet që mund ta shoqërojë këtë përvojë është: “Ndoshta problemi jam unë”.

Ky dyshim mund të bëhet veçanërisht i fortë kur partneri vazhdimisht minimizon ndjenjat e tij dhe e bind se reagimet e tij janë të tepruara.

Në disa marrëdhënie, kjo dinamikë mund të shoqërohet edhe me gaslighting, një formë manipulimi psikologjik përmes së cilës një person e bën tjetrin të dyshojë në kujtesën, perceptimin ose interpretimin e ngjarjeve.

Është e rëndësishme që pacienti të kuptojë se fakti që një person tjetër nuk pranon përgjegjësinë për sjelljen e tij nuk do të thotë se ai duhet ta marrë atë përgjegjësi përsipër.

A është gjithmonë nëna përgjegjëse për zhvillimin e tipareve narcisiste?

Marrëdhënia me nënën mund të ketë një ndikim të rëndësishëm në zhvillimin emocional të fëmijës, por është e pasaktë dhe e padrejtë të konsiderohet nëna si shkaku i vetëm i zhvillimit të narcisizmit.

Prindërimi përfshin dashurinë, mbështetjen, vendosjen e kufijve dhe mësimin e përgjegjësisë. Një fëmijë ka nevojë të ndihet i pranuar dhe i dashur, por gjithashtu ka nevojë të mësojë se veprimet e tij kanë pasoja.

Dashuria prindërore nuk duhet të nënkuptojë justifikimin e çdo sjelljeje.

Një prind emocionalisht mbështetës nuk e mbron fëmijën duke mohuar gabimet e tij. Përkundrazi, e ndihmon të përballet me to, të kuptojë pasojat dhe të zhvillojë aftësinë për të kërkuar falje.

Në këtë mënyrë, fëmija mëson se mund të gabojë pa humbur vlerën e tij si individ. Ai kupton se përgjegjësia nuk është ndëshkim, por pjesë e pjekurisë emocionale.

Si të vendosësh kufij në një marrëdhënie që të lëndon emocionalisht?

Nëse ndihesh vazhdimisht i fajësuar, i pavlerësuar ose i detyruar të justifikosh sjelljen e partnerit, është e rëndësishme të ndalesh dhe të vlerësosh ndikimin që kjo marrëdhënie ka në shëndetin tënd psikologjik.

Disa hapa mund të të ndihmojnë:

1. Dallo përgjegjësinë tënde nga ajo e partnerit.

Ti je përgjegjës për fjalët dhe veprimet e tua, por nuk je përgjegjës për zgjedhjet, reagimet dhe sjelljet e një personi tjetër.

2. Mos e minimizo atë që ndien.

Nëse një sjellje të lëndon vazhdimisht, përjetimi yt emocional meriton të dëgjohet dhe të merret seriozisht.

3. Vendos kufij të qartë.

Ke të drejtë të shprehësh se cilat sjellje nuk i pranon në një marrëdhënie. Kufijtë nuk janë një mënyrë për të kontrolluar tjetrin, por për të mbrojtur mirëqenien tënde emocionale.

4. Mos u përpiq të ndryshosh një person që nuk dëshiron të reflektojë.

Ndryshimi kërkon vetëdije, motivim dhe përgjegjësi personale. Dashuria dhe durimi i partnerit nuk mund ta zëvendësojnë vullnetin e individit për të ndryshuar.

5. Kërko mbështetje psikologjike.

Psikoterapia individuale mund të të ndihmojë të kuptosh dinamikat e marrëdhënies, të rikthesh besimin te vetja, të përpunosh përjetimet emocionale dhe të zhvillosh mënyra më të shëndetshme për të vendosur kufij.

Kërko konsultën Tënde Psikologjike

Të jetosh në një marrëdhënie ku vazhdimisht ndihesh fajtor mund të ndikojë ndjeshëm në mënyrën se si e percepton veten dhe botën përreth.

Shpesh, pacientët që përjetojnë marrëdhënie emocionalisht të vështira kanë nevojë për një hapësirë profesionale ku mund të flasin lirshëm, pa frikën e gjykimit dhe pa pasur nevojë të justifikojnë emocionet e tyre.

Përmes psikoterapisë individuale, mund të punohet mbi identifikimin e modeleve të marrëdhënieve, përpunimin e përvojave të dhimbshme, forcimin e vetëvlerësimit dhe zhvillimin e aftësive për të vendosur kufij të shëndetshëm.

Në Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë, pacientët mund të kërkojnë mbështetje profesionale përmes konsultave psikologjike dhe psikoterapisë individuale, të ofruara si fizikisht, ashtu edhe online.

Është e rëndësishme të kuptosh se nuk ke pse të mbash mbi supe përgjegjësinë për sjelljen e një personi tjetër. Gjithashtu, nuk është e nevojshme të vendosësh një diagnozë për partnerin për të pranuar se një marrëdhënie po të shkakton vuajtje emocionale.

Mos harro: të pranosh gabimet e tua është shenjë pjekurie emocionale, por të marrësh vazhdimisht fajin për gabimet e dikujt tjetër nuk është dashuri.

Ti meriton një marrëdhënie ku ndihesh i respektuar, i dëgjuar dhe emocionalisht i sigurt.

Nëse ndien se ke humbur veten duke u përpjekur të justifikosh sjelljen e dikujt tjetër, ndoshta ka ardhur momenti të kujdesesh për veten dhe të kërkosh ndihmë profesionale.

Kërko konsultën tënde psikologjike në Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha.

• Psikoterapi individuale

• Konsulta psikologjike live në Tiranë dhe online