Stresi helmon qelizat tuaja, riprogramon trurin tuaj dhe e lodh trupin tuaj pa e kuptuar fare.
Stresi është bërë pjesë e përditshmërisë për shumë njerëz. Afatet në punë, përgjegjësitë familjare, pasiguritë ekonomike, ankthi dhe mendimet e tepërta krijojnë një ngarkesë emocionale që shpesh konsiderohet normale. Megjithatë, ajo që shumë persona nuk e kuptojnë është se stresi nuk ndikon vetëm në humor apo gjendjen mendore. Ai prek çdo sistem të organizmit, duke shkaktuar ndryshime të thella biologjike që mund të kenë pasoja afatgjata për shëndetin.
Në Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë, shumë pacientë kërkojnë ndihmë pasi kanë kuptuar se simptomat fizike që përjetojnë nuk lidhen gjithmonë me një sëmundje organike, por me stresin kronik që ka vepruar në heshtje për muaj apo vite. Prandaj, është e rëndësishme të kuptohet se stresi nuk është thjesht një ndjenjë kalimtare, por një proces biologjik që ndikon në funksionimin e të gjithë trupit.
Si ndikon stresi në tru?
Kur përjetojmë stres, organizmi aktivizon mekanizmin natyror të mbijetesës. Trupi prodhon sasi më të larta të kortizolit, hormonit kryesor të stresit. Në situata të shkurtra ky mekanizëm është i dobishëm, sepse na ndihmon të reagojmë ndaj rrezikut. Problemi lind kur stresi vazhdon për periudha të gjata.
Nivelet e larta të kortizolit ndikojnë drejtpërdrejt në strukturën dhe funksionin e trurit. Studimet kanë treguar se ekspozimi i vazhdueshëm ndaj stresit mund të zvogëlojë hipokampusin, zonën përgjegjëse për kujtesën dhe procesin e të mësuarit. Në të njëjtën kohë, dobësohet funksionimi i korteksit prefrontal, pjesa e trurit që kontrollon vendimmarrjen, planifikimin dhe menaxhimin e emocioneve.
Si rezultat, pacienti mund të përjetojë:
- Vështirësi në përqendrim.
- Probleme me kujtesën.
- Vendimmarrje më të dobët.
- Irritim të vazhdueshëm.
- Ankth të shtuar.
- Sulme paniku.
- Lodhje mendore.
- Mpirje emocionale.
Truri mbetet vazhdimisht në “modalitetin e mbijetesës”, duke e bërë gjithnjë e më të vështirë relaksimin dhe rikuperimin.
Stresi dhe shëndeti i zemrës
Shumë persona nuk e lidhin stresin me problemet kardiovaskulare, por ndikimi është shumë i madh. Kortizoli dhe adrenalina rrisin presionin e gjakut dhe përshpejtojnë ritmin e zemrës.
Nëse kjo gjendje vazhdon për një kohë të gjatë, enët e gjakut inflamohen dhe fillojnë të humbasin elasticitetin e tyre. Kjo krijon kushte për:
- hipertension;
- grumbullimin e pllakave në arterie;
- mpiksjen e gjakut;
- rritjen e rrezikut për infarkt;
- rritjen e rrezikut për goditje në tru.
Për këtë arsye, menaxhimi i stresit nuk është vetëm një çështje e shëndetit mendor, por edhe një faktor i rëndësishëm në mbrojtjen e zemrës.
Si ndikon stresi në nivel qelizor?
Efektet e stresit shkojnë shumë më thellë sesa simptomat që ndiejmë çdo ditë. Në nivel qelizor, stresi kronik ndikon në telomeret, të cilat janë struktura mbrojtëse në skajet e ADN-së.
Kur telomeret shkurtohen më shpejt, procesi i plakjes biologjike përshpejtohet. Kjo do të thotë se organizmi humbet më shpejt aftësinë për t’u rigjeneruar.
Gjithashtu, stresi kronik:
- dobëson sistemin imunitar;
- ngadalëson procesin e shërimit;
- rrit inflamacionin kronik;
- favorizon dëmtimin qelizor nga radikalet e lira.
Inflamacioni kronik konsiderohet një faktor rreziku për zhvillimin e shumë sëmundjeve serioze, përfshirë disa sëmundje autoimune dhe patologji të tjera kronike.
Lidhja midis stresit dhe sistemit tretës
Shprehja “stresi më ka zënë barkun” nuk është rastësi. Truri dhe sistemi tretës komunikojnë vazhdimisht përmes boshtit tru-zorrë.
Kur stresi bëhet kronik, kjo komunikim fillon të çrregullohet. Pacientët mund të përjetojnë:
- fryrje abdominale;
- dhimbje barku;
- kapsllëk;
- diarre;
- tretje të ngadaltë;
- ndryshime të oreksit;
- ndjeshmëri ndaj ushqimeve.
Stresi gjithashtu mund të ndikojë në ekuilibrin e mikrobiotës intestinale, duke favorizuar inflamacionin dhe duke ndikuar në përthithjen e lëndëve ushqyese.
Çekuilibri hormonal që shkakton stresi
Kortizoli ndërhyn në funksionimin normal të shumë hormoneve të tjera.
Tek gratë mund të shfaqen:
- çrregullime të ciklit menstrual;
- ulje e fertilitetit;
- ndryshime hormonale;
- ulje e dëshirës seksuale.
Tek burrat mund të ndodhë ulje e testosteronit dhe e libidos.
Gjithashtu, stresi ndikon në funksionimin e insulinës dhe hormoneve të tiroides, duke favorizuar:
- shtimin në peshë;
- lodhjen kronike;
- çrregullimet metabolike;
- rezistencën ndaj insulinës;
- rrezikun për diabet.
Gjumi dhe stresi krijojnë një rreth vicioz
Një nga simptomat më të zakonshme të stresit është pagjumësia.
Kur niveli i kortizolit mbetet i lartë edhe gjatë mbrëmjes, truri nuk arrin të futet në fazat normale të relaksimit. Personi mund të ketë vështirësi për të fjetur, të zgjohet disa herë gjatë natës ose të ndihet i lodhur edhe pas shumë orësh gjumë.
Mungesa e gjumit, nga ana tjetër, rrit më tej nivelin e stresit dhe krijon një cikël që bëhet gjithnjë e më i vështirë për t’u ndërprerë pa mbështetje profesionale.
Si ndikon stresi në muskuj, lëkurë dhe energji?
Shumë pacientë ankohen për dhimbje të vazhdueshme në qafë, shpatulla dhe shpinë pa një shkak të qartë fizik.
Kjo ndodh sepse muskujt qëndrojnë vazhdimisht të kontraktuar gjatë periudhave të stresit.
Po ashtu mund të shfaqen:
- dhimbje koke tensionale;
- lodhje kronike;
- ulje e energjisë;
- akne;
- rënie e flokëve;
- lëkurë më e zbehtë ose më e ndjeshme.
Edhe këto janë pasoja të drejtpërdrejta të ndryshimeve hormonale të shkaktuara nga stresi.
Kur duhet kërkuar ndihmë psikologjike?
Shumë persona përpiqen ta përballojnë stresin vetëm, duke menduar se është diçka që do të kalojë me kohën. Megjithatë, kur simptomat zgjasin për javë ose muaj dhe fillojnë të ndikojnë në jetën personale, familjare apo profesionale, është e rëndësishme të kërkohet ndihmë.
Disa shenja që nuk duhen neglizhuar janë:
- ankthi i vazhdueshëm;
- mendimet e tepërta;
- sulmet e panikut;
- pagjumësia;
- mungesa e motivimit;
- lodhja emocionale;
- irritimi i vazhdueshëm;
- vështirësia për të kontrolluar emocionet;
- simptomat fizike pa shkak të dukshëm mjekësor.
Ndërhyrja në kohën e duhur mund të parandalojë përkeqësimin e situatës dhe të ndihmojë pacientin të rikthejë ekuilibrin emocional.
Psikoterapia mbështetja e duhur për menaxhimin e stresit
Psikoterapia nuk synon vetëm reduktimin e simptomave, por edhe identifikimin e shkaqeve që ushqejnë stresin kronik. Përmes teknikave të bazuara në evidencë, pacienti mëson të njohë modelet e mendimit që rrisin ankthin, të zhvillojë strategji të shëndetshme përballimi dhe të përmirësojë aftësinë për të menaxhuar emocionet.
Në Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë, çdo pacient trajtohet në mënyrë individuale, duke marrë në konsideratë historinë personale, nevojat dhe objektivat terapeutike. Qasja profesionale synon jo vetëm lehtësimin e simptomave aktuale, por edhe ndërtimin e aftësive afatgjata për ruajtjen e mirëqenies psikologjike.
Stresi nuk është vetëm një reagim emocional ndaj sfidave të jetës. Kur bëhet kronik, ai ndikon në tru, zemër, sistemin imunitar, tretje, hormone, gjumë dhe madje edhe në nivel qelizor. Pasojat mund të zhvillohen gradualisht dhe të mbeten të padukshme për një kohë të gjatë, derisa fillojnë të shfaqen probleme të rëndësishme shëndetësore.
Kujdesi për shëndetin mendor është një investim për të gjithë organizmin. Nëse ndjeni se stresi, ankthi apo lodhja emocionale po ndikojnë në cilësinë e jetës suaj, kërkimi i ndihmës profesionale është një hap i rëndësishëm drejt rikuperimit dhe mirëqenies afatgjatë.
Seanca live & online
Teams: studio.psikologjie
WhatsApp & Viber
