Sjellja e Vrazhdë te Fëmijët
Si ndikon modeli prindëror dhe si mund të ndryshohet?
Sjellja e fëmijëve është shpesh një pasqyrë e asaj që ata shohin, dëgjojnë dhe përjetojnë çdo ditë. Fëmijët nuk lindin duke ditur se si të komunikojnë, si të menaxhojnë zemërimin, si të respektojnë kufijtë apo si të reagojnë në situata konflikti. Këto aftësi zhvillohen gradualisht përmes marrëdhënieve me prindërit, familjarët, edukatorët dhe njerëzit e tjerë që i rrethojnë.
Për këtë arsye, kur një fëmijë sillet në mënyrë të vrazhdë, agresive, sfiduese ose përdor fjalë dhe mënyra komunikimi që shqetësojnë të tjerët, është e rëndësishme të mos fokusohemi vetëm te sjellja e dukshme. Pas saj mund të fshihen emocione, modele të mësuara, vështirësi në komunikim, pasiguri ose një mënyrë joefektive për të kërkuar vëmendje dhe për të shprehur nevojat.
A mësohet sjellja e vrazhdë nga mjedisi?
Fëmijët mësojnë shumë përmes imitimit. Ata vëzhgojnë mënyrën se si prindërit flasin me njëri-tjetrin, si reagojnë ndaj stresit, si shprehin zemërimin dhe si zgjidhin konfliktet. Nëse një fëmijë dëgjon vazhdimisht komunikim agresiv, ofendime, britma apo kërcënime, mund ta perceptojë këtë mënyrë komunikimi si një sjellje normale dhe ta përdorë edhe vetë.
Megjithatë, nuk është e drejtë të thuhet se çdo sjellje e vrazhdë është domosdoshmërisht “faji” i prindërve. Sjellja e fëmijës ndikohet nga shumë faktorë: temperamenti, mosha, zhvillimi emocional, marrëdhëniet sociale, përvojat në shkollë, ndryshimet familjare, stresi dhe mënyra se si fëmija përpunon emocionet.
Roli i prindërve është veçanërisht i rëndësishëm sepse familja është një nga mjediset kryesore ku fëmija mëson mënyrën e komunikimit dhe të reagimit.
Fëmija nuk ka gjithmonë aftësinë të shpjegojë emocionet
Një fëmijë mund të jetë i zemëruar, i frustruar, i frikësuar ose i mërzitur, por të mos ketë fjalorin emocional për ta shpjeguar atë që po përjeton. Në vend që të thotë “Jam i frustruar sepse nuk po më kupton”, mund të bërtasë, të ofendojë, të refuzojë të bashkëpunojë ose të reagojë në mënyrë të vrazhdë.
Kjo është arsyeja pse menaxhimi i emocioneve është një aftësi që duhet mësuar dhe praktikuar.
Prindi mund ta ndihmojë fëmijën duke i emërtuar emocionet: “E kuptoj që je i zemëruar”, “Duket se kjo situatë të ka mërzitur” ose “Mund të jesh i zemëruar, por nuk është në rregull të ofendosh”.
Në këtë mënyrë, fëmija mëson një dallim të rëndësishëm: të gjitha emocionet janë të lejueshme, por jo çdo sjellje që lind prej tyre është e pranueshme.
Kufijtë janë pjesë e edukimit emocional
Të vendosësh kufij nuk do të thotë të ndëshkosh vazhdimisht fëmijën. Kufijtë i japin fëmijës strukturë dhe e ndihmojnë të kuptojë se cilat sjellje janë të përshtatshme.
Prindi duhet të jetë i qartë dhe i qëndrueshëm. Nëse një ditë një sjellje ndalohet dhe ditën tjetër tolerohet, fëmija mund të ketë vështirësi të kuptojë pritshmëritë.
Një reagim i qetë dhe i vendosur është shpesh më efektiv sesa bërtitja. Për shembull, prindi mund të shpjegojë se zemërimi është i pranueshëm, por ofendimi apo goditja e një personi nuk është.
Fëmija ka nevojë të shohë edhe në praktikë se si zgjidhet një konflikt pa agresivitet.
Prindi është modeli i parë i komunikimit
Fëmijët mësojnë më shumë nga ajo që shohin sesa nga këshillat që dëgjojnë. Nëse prindi i thotë fëmijës të mos bërtasë, ndërkohë që vetë reagon ndaj problemeve me britma, mesazhi verbal bie ndesh me modelin që fëmija po vëzhgon.
Prandaj, edukimi emocional fillon edhe me vetë prindin.
Të kërkosh falje pas një reagimi të gabuar, të pranosh një gabim, të shpjegosh emocionet dhe të tregosh mënyra të shëndetshme për të zgjidhur një konflikt janë modele shumë të rëndësishme për fëmijën.
Kjo nuk kërkon prindër të përsosur. Prindërimi nuk është një proces ku gabimet duhet të mungojnë. Është një proces ku prindi mund të reflektojë, të korrigjojë mënyrën e reagimit dhe t’i tregojë fëmijës se ndryshimi është i mundur.
Kur sjellja e fëmijës bëhet shqetësuese?
Një reagim i vrazhdë i rastësishëm nuk do të thotë domosdoshmërisht se fëmija ka një problem psikologjik. Fëmijët mund të kenë periudha të vështira dhe reagime të forta emocionale në varësi të moshës dhe situatës.
Megjithatë, një konsultë me psikologun mund të jetë e dobishme kur sjellja përsëritet, intensifikohet ose fillon të ndikojë në jetën e fëmijës dhe marrëdhëniet e tij.
Vëmendje e veçantë mund t’i kushtohet situatave kur fëmija:
- ka shpërthime të shpeshta zemërimi;
- përdor vazhdimisht ofendime ose kërcënime;
- shfaq sjellje agresive ndaj familjarëve apo bashkëmoshatarëve;
- ka vështirësi të mëdha në respektimin e kufijve;
- përjeton probleme të vazhdueshme në shkollë;
- izolohet ose ka ndryshime të dukshme në sjellje;
- duket se nuk arrin të menaxhojë emocionet edhe pas përpjekjeve të vazhdueshme të familjes.
Në këto raste, qëllimi i konsultës psikologjike nuk është vendosja e menjëhershme e një etikete mbi fëmijën. Qëllimi është të kuptohet çfarë po ndodh, cilët faktorë mund të ndikojnë në sjellje dhe cilat mënyra ndërhyrjeje mund të jenë më të përshtatshme.
Psikologu mund të ndihmojë fëmijën dhe familjen
Psikoterapia dhe këshillimi psikologjik mund të jenë të dobishme në shumë situata që lidhen me fëmijët, adoleshentët dhe familjen. Një psikolog mund të ndihmojë në identifikimin e vështirësive emocionale, përmirësimin e komunikimit dhe zhvillimin e strategjive më të shëndetshme për menaxhimin e konflikteve.
Në disa raste, puna nuk përqendrohet vetëm te fëmija. Edhe prindërit mund të kenë nevojë për udhëzime konkrete mbi mënyrën se si të reagojnë ndaj sjelljeve të vështira, si të vendosin kufij dhe si të krijojnë një mjedis më të qëndrueshëm emocional.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme sepse ndryshimi i sjelljes së fëmijës shpesh kërkon ndryshime në mënyrën se si familja komunikon dhe reagon.
Ndryshimi fillon me kuptimin, jo vetëm me ndëshkimin
Kur një fëmijë sillet në mënyrë të vrazhdë, pyetja “Si ta ndëshkoj?” nuk është gjithmonë pyetja më e dobishme. Një pyetje më e rëndësishme është: “Çfarë po përpiqet të shprehë ose të arrijë fëmija përmes kësaj sjelljeje?”
Të kuptosh arsyen pas sjelljes nuk do të thotë ta justifikosh atë. Do të thotë të krijosh mundësinë për ta ndryshuar.
Fëmijët mund të mësojnë të komunikojnë ndryshe, të njohin emocionet e tyre, të respektojnë kufijtë dhe të përballojnë konfliktet pa përdorur agresivitet apo vrazhdësi. Për këtë nevojiten kohë, qëndrueshmëri, modelim i mirë nga të rriturit dhe, kur është e nevojshme, mbështetje profesionale.
Nëse sjellja e fëmijës është bërë një burim i vazhdueshëm shqetësimi për familjen, një konsultë me psikologun mund të jetë një hap i rëndësishëm drejt kuptimit të situatës dhe gjetjes së mënyrave më efektive për ta menaxhuar atë.
Studio Psikologjike e Doktoreshe Sonila Hoxha ofron konsultime psikologjike live dhe online për çështje që lidhen me fëmijët, ankthin, stresin, depresionin, ataket e panikut, problemet personale, marrëdhëniet në çift, vetëvlerësimin, karrierën dhe periudha të vështira të jetës.
Psikoterapia nuk është vetëm për momentet kur një person ndodhet në një krizë. Ajo mund të jetë një hap drejt njohjes më të mirë të vetes, menaxhimit të emocioneve dhe zhvillimit të mënyrave më të shëndetshme për të përballuar vështirësitë.
Është koha për të folur. Drejtojuni psikologut dhe kërkoni mbështetjen e nevojshme për të filluar një ndryshim.
Seanca live & online
Teams: studio.psikologjie
WhatsApp & Viber
