Si të ndalojmë së menduari shumë?

Mendimet mund të bëhen burim ankthi dhe vuajtjeje

A ju ndodh të mendoni vazhdimisht për të njëjtën situatë, edhe kur e dini se nuk mund ta ndryshoni atë? A e riktheni në mendje një bisedë, një gabim, një vendim apo një situatë të së kaluarës dhe pyesni veten se çfarë mund të kishit bërë ndryshe? Mendimi i tepërt, ose ajo që shpesh përjetohet si “mbimendim”, mund të bëhet një burim i rëndësishëm shqetësimi emocional dhe të ndikojë në qetësinë, marrëdhëniet, gjumin dhe mënyrën se si përjetojmë përditshmërinë.

Të menduarit është një funksion normal dhe i domosdoshëm i mendjes. Problemi shfaqet kur mendimet përsëriten pa çuar drejt një zgjidhjeje konkrete. Në këto raste, mendja duket sikur është vazhdimisht në kërkim të një përgjigjeje, sigurie ose kontrolli, por në vend të zgjidhjes mund të krijojë edhe më shumë ankth.

Në Studio Psikologjike vëmendje e veçantë i kushtohet kuptimit të shqetësimeve emocionale dhe gjetjes së mënyrave të përshtatshme për t’i përballuar ato.

Çfarë është mendimi i tepërt?

Mendimi i tepërt ndodh kur mendja qëndron gjatë te të njëjtat pyetje, frikëra ose skenarë. Mund të mendojmë nga frika se mos gabojmë, nga frika se mos lëndojmë dikë, nga shqetësimi për të ardhmen ose nga dëshira për të kuptuar vazhdimisht se çfarë shkoi keq.

“Po sikur të kisha vepruar ndryshe?”

“Çfarë do të ndodhë nëse bëj një gabim?”

“Çfarë mendon personi tjetër për mua?”

“Pse ndodhi kjo?”

“Po sikur diçka të shkojë keq?”

Kur këto pyetje përsëriten pa fund, mendimi mund të shndërrohet në një cikël shqetësimi. Në vend që të na ndihmojë të veprojmë, ai mund të na mbajë të bllokuar.

Pse mendojmë kaq shumë?

Një nga arsyet kryesore është dëshira njerëzore për të pasur kontroll. Kur përballemi me pasiguri, mendja përpiqet të parashikojë çdo mundësi në mënyrë që të ndihemi më të sigurt. Megjithatë, jeta përmban shumë situata që nuk mund të kontrollohen plotësisht.

Nuk mund të kontrollojmë gjithmonë se çfarë mendojnë të tjerët, si do të reagojnë ata, çfarë do të ndodhë nesër apo nëse çdo zgjedhje që bëjmë do të ketë rezultatin që dëshirojmë.

Përpjekja për të kontrolluar të pakontrollueshmen mund të ushqejë më tej ankthin dhe shqetësimin.

Prandaj, një hap i rëndësishëm është të dallojmë midis asaj që mund të ndryshojmë dhe asaj që duhet të mësojmë ta pranojmë.

Si ta kuptojmë se jemi duke menduar shumë?

Hapi i parë për të ndryshuar një mënyrë të menduari është ta njohim atë.

Mund të jeni duke menduar shumë nëse:

• riktheheni vazhdimisht te e njëjta situatë;
• analizoni vazhdimisht një bisedë ose një vendim;
• shqetësoheni për skenarë që nuk kanë ndodhur;
• keni vështirësi të përqendroheni te momenti aktual;
• e keni të vështirë të flini sepse mendimet nuk ndalen;
• kërkoni vazhdimisht siguri ose konfirmim;
• mendoni shumë për të kaluarën dhe për gjëra që nuk mund t’i ndryshoni;
• ndiheni të lodhur mendërisht edhe kur nuk keni bërë aktivitet fizik.

Vetëdija për këtë proces nuk do të thotë që duhet t’i ndaloni me forcë mendimet. Përkundrazi, do të thotë të mësoni t’i vëreni ato dhe të kuptoni kur mendimi po ju ndihmon dhe kur po ju bllokon.

5 mënyra për të lehtësuar mendjen nga mendimi i tepërt

1. Angazhohuni me aktivitete që ju japin kënaqësi

Kur mendja qëndron e fokusuar vetëm te shqetësimet, aktivitetet pozitive mund të ndihmojnë në krijimin e një distance nga cikli i mendimeve.

Leximi, ecja, aktiviteti fizik, muzika, krijimtaria, koha me njerëzit e rëndësishëm për ju ose një aktivitet që ju sjell kënaqësi mund t’ju ndihmojë të riktheni vëmendjen te e tashmja.

Qëllimi nuk është të arratiseni nga emocionet, por të mos lejoni që shqetësimi të zërë të gjithë hapësirën tuaj mendore.

2. Njihni momentin kur jeni duke menduar shumë

Kur vini re se po mendoni përsëri për të njëjtën çështje, ndaloni dhe pyesni veten:

“A po kërkoj një zgjidhje konkrete apo thjesht po e përsëris të njëjtin mendim?”

Kjo pyetje mund t’ju ndihmojë të dalloni reflektimin e dobishëm nga mendimi i përsëritur që ushqen ankthin.

3. Vendosni një kufi kohor për shqetësimet

Në vend që mendimet shqetësuese të shfaqen gjatë gjithë ditës, mund të provoni të përcaktoni një periudhë të shkurtër gjatë ditës për t’u marrë me to.

Shënoni shqetësimet, mendoni nëse ekziston një veprim konkret që mund të ndërmerrni dhe më pas rikthehuni te aktiviteti juaj.

Kjo nuk i zhduk menjëherë mendimet, por mund t’ju ndihmojë të mos i lejoni ato të drejtojnë gjithë ditën tuaj.

4. Pranoni se nuk mund të kontrolloni gjithçka

Pranimi nuk do të thotë dorëzim. Do të thotë të kuptoni kufijtë e kontrollit tuaj.

Mund të kontrolloni zgjedhjet tuaja, mënyrën se si komunikoni, veprimet që ndërmerrni dhe mënyrën se si përpiqeni të kujdeseni për veten.

Nuk mund të kontrolloni gjithmonë të kaluarën, mendimet e të tjerëve, reagimet e njerëzve apo të gjitha ngjarjet që do të ndodhin në të ardhmen.

Sa më shumë përpiqemi të kontrollojmë atë që është jashtë kontrollit tonë, aq më shumë mund të rritet tensioni emocional.

5. Përpiquni të ndërtoni një qëndrim më pozitiv

Një qëndrim pozitiv nuk do të thotë të injoroni problemet ose të bindni veten se gjithçka është në rregull kur nuk është.

Do të thotë të përpiqeni ta shikoni situatën në mënyrë më të ekuilibruar.

Në vend të “Do të shkojë patjetër keq”, mund të pyesni veten: “Çfarë provash kam që do të ndodhë kjo?”

Në vend të “Kam bërë një gabim, gjithçka u prish”, mund të mendoni: “Kam bërë një gabim dhe mund të mësoj prej tij.”

Ky ndryshim në mënyrën e interpretimit mund të ndikojë në mënyrën se si përjetohen emocionet.

Shprehni atë që ndjeni

Një pjesë e rëndësishme e mendimit të tepërt lidhet me të kaluarën. Mund të kthehemi vazhdimisht te zhgënjimet, zgjedhjet, gabimet ose marrëdhëniet që kanë përfunduar.

E kaluara nuk mund të ndryshohet. Ajo që mund të ndryshohet është mënyra se si e kuptojmë dhe çfarë mësojmë prej saj.

Të reflektosh mbi një përvojë mund të jetë e dobishme. Të jetosh vazhdimisht brenda saj mund të bëhet një burim vuajtjeje.

Pyetja nuk është gjithmonë “Pse ndodhi?”, por mund të jetë edhe “Çfarë mund të mësoj nga kjo dhe cili është hapi im i ardhshëm?”

Të ecësh përpara nuk do të thotë të harrosh. Do të thotë të mos lejosh që ajo që ka ndodhur të përcaktojë të gjithë të tashmen dhe të ardhmen.

Emocionet e shtypura mund të bëhen më të vështira për t’u përballuar. Shpesh, nga frika se mos lëndojmë dikë, mos gjykohemi ose mos krijojmë konflikt, zgjedhim të heshtim.

Të shprehësh atë që ndjen në mënyrë të respektueshme është pjesë e kujdesit për veten.

Nëse ndiheni të shqetësuar, të trishtuar, të zemëruar, të pasigurt ose të mbingarkuar, të flasësh me një person të besuar ose me një psikolog mund t’ju ndihmojë të kuptoni më mirë atë që po përjetoni.

Kur është e nevojshme të kërkoni ndihmë psikologjike?

Jo çdo periudhë shqetësimi kërkon domosdoshmërisht ndërhyrje psikologjike. Megjithatë, nëse mendimet e tepërta po ndikojnë në gjumin, përqendrimin, marrëdhëniet, punën ose jetën e përditshme, konsultimi me psikologun mund të jetë një hap i rëndësishëm.

Psikoterapia mund të jetë pjesë e trajtimit dhe mbështetjes për një sërë vështirësish emocionale, përfshirë ankthin, stresin, depresionin, sulmet e panikut, problemet personale, vështirësitë në marrëdhënie, problemet me fëmijët, çështjet e vetëvlerësimit dhe periudhat e vështira të jetës.

Të kërkosh ndihmë psikologjike nuk do të thotë se nuk je i aftë të përballesh me jetën. Përkundrazi, mund të jetë një mënyrë për të kuptuar më mirë veten, për të zhvilluar strategji të reja për përballimin e vështirësive dhe për të krijuar ndryshime më të qëndrueshme.

Në Studio Psikologjike e Doktoreshe Sonila Hoxha, konsultat psikologjike ofrohen në Tiranë, si në mënyrë fizike, ashtu edhe online.

Mos lejoni që mendimet e përsëritura të drejtojnë jetën tuaj. Të menduarit është një aftësi e rëndësishme, por nuk duhet të kthehet në një burim të vazhdueshëm vuajtjeje. Filloni duke njohur mendimet tuaja, duke dalluar atë që mund të kontrolloni, duke shprehur emocionet dhe duke ndërmarrë hapa të vegjël drejt ndryshimit.

Kur shqetësimi bëhet i vështirë për t’u përballuar vetëm, një konsultë psikologjike mund t’ju ofrojë hapësirën dhe mbështetjen e nevojshme për të kuptuar atë që po përjetoni dhe për të gjetur mënyra më të shëndetshme për të ecur përpara.

Trajnoje mendjen. Drejto jetën tënde. Është koha për të folur.