Si të ndaloj së menduari? Të menduarit po më shkatërron jetën…
Në jetën e përditshme, shumë njerëz i bëjnë vetes të njëjtën pyetje: “Si të ndaloj së menduari?”. Ka ditë kur mendimet duken të pafundme, të zhurmshme dhe të lodhshme. Mendja rikthen vazhdimisht situata nga e kaluara, krijon skenarë negativë për të ardhmen dhe e bën personin të ndihet i mbingarkuar emocionalisht. Shpesh pacientët shprehen se “të menduarit po ma shkatërron jetën”, sepse ndihen të bllokuar në një cikël analizash, shqetësimesh dhe frike që nuk ndalet.
Megjithatë, është e rëndësishme të kuptojmë se të menduarit nuk është armiku ynë. Mendja njerëzore është krijuar për të menduar. Ashtu si frymëmarrja është një funksion natyral i trupit, edhe mendimet janë një funksion natyral i mendjes. Për këtë arsye, përpjekja për të mos menduar është pothuajse e pamundur. Në fakt, sa më shumë përpiqemi të largojmë mendimet, aq më shumë ato bëhen të forta dhe të pranishme.
Ky është një paradoks psikologjik shumë i njohur: mendimi që përpiqeni të shtypni rikthehet me më shumë intensitet. Në momentin që i thoni vetes “nuk duhet ta mendoj këtë”, mendja fillon të fokusohet edhe më shumë pikërisht tek ai mendim.
Pse mendja jonë krijon kaq shumë mendime?
Mendja nuk funksionon kundër nesh. Ajo përpiqet të na mbrojë. Edhe mendimet që na shkaktojnë ankth apo lodhje emocionale kanë një funksion psikologjik.
Kur mendimet lidhen me të ardhmen, mendja po përpiqet të parashikojë rreziqe të mundshme. Ajo krijon skenarë të ndryshëm për t’ju ndihmuar të përgatiteni, të shmangni gabimet ose të ndiheni më të sigurt. Edhe pse kjo mund të duket e lodhshme, në thelb është një mekanizëm mbrojtës.
Nga ana tjetër, kur mendimet rikthehen tek e shkuara, mendja po përpunon një përvojë, një emocion ose një ngjarje që ka lënë gjurmë emocionale. Nëpërmjet këtij procesi, njeriu përpiqet të kuptojë çfarë ka ndodhur, pse ka ndodhur dhe çfarë mund të mësojë prej saj.
Prandaj, jo çdo mendim negativ është realisht “negativ”. Shpesh ai është vetëm mënyra se si mendja përpiqet të organizojë emocionet dhe përvojat.
Problemi nuk janë mendimet, por marrëdhënia jonë me to
Shumë pacientë mendojnë se problemi kryesor janë vetë mendimet. Në realitet, vështirësia më e madhe lind kur personi identifikohet plotësisht me to. Kur çdo mendim merret si një e vërtetë absolute, fillon një konflikt i brendshëm i vazhdueshëm.
Për shembull, një mendim si:
“Do të dështoj”
ose
“Nuk jam mjaftueshëm i mirë”
mund të perceptohet si fakt dhe jo thjesht si një produkt i mendjes. Në atë moment, personi fillon të luftojë me veten, të analizojë pafund dhe të kërkojë kontroll total mbi çdo mendim që shfaqet.
Kjo luftë e brendshme është pikërisht ajo që e rrit ankthin, stresin dhe lodhjen emocionale.
-Sa më shumë luftoni mendimet, aq më shumë ato forcohen
Një nga gabimet më të zakonshme është përpjekja për të shtypur mendimet. Shumë njerëz përpiqen të shpërqendrohen vazhdimisht, të kontrollojnë mendjen ose të “detyrojnë” veten të mendojnë pozitivisht.
Por mendimet nuk funksionojnë në këtë mënyrë.
Kur i rezistoni vazhdimisht një mendimi, mendja e interpreton atë si diçka të rëndësishme dhe vazhdon ta rikthejë. Kjo krijon një cikël të pafund:
mendim → frikë → rezistencë → më shumë mendime.
Prandaj, hapi i parë nuk është kontrolli i mendimeve, por pranimi i ekzistencës së tyre pa panik dhe pa luftë.
-Lejojini mendimet të kalojnë natyrshëm
Mendimet janë të përkohshme. Ato vijnë dhe ikin, ashtu si emocionet. Problemi fillon kur përpiqemi t’i ndalojmë ose kur i mbajmë të bllokuara në mendje për orë të tëra.
Një mënyrë më e shëndetshme është të mësoni t’i vëzhgoni mendimet pa u zhytur plotësisht në to. Nuk është e nevojshme të reagoni ndaj çdo mendimi që shfaqet. Jo çdo mendim kërkon analizë, përgjigje apo veprim.
Në psikologji, kjo quhet distancim nga mendimet: aftësia për të kuptuar se një mendim është vetëm një mendim dhe jo domosdoshmërisht realiteti.
Kur personi arrin të krijojë këtë distancë emocionale, mendja fillon gradualisht të qetësohet.
-Shkrimi si teknikë për çlirimin emocional
Një nga mënyrat më efektive për të reduktuar mbingarkesën mendore është shkrimi terapeutik. Kur mendja është plot me shqetësime, emocione dhe mendime të pambyllura, ajo ka nevojë për një hapësirë ku të “shkarkojë” atë që mban brenda.
Mund të lini çdo ditë rreth 20-30 minuta kohë për të shkruar gjithçka që ju shqetëson:
- frikërat,
- mendimet negative,
- ngjarjet që ju rëndojnë emocionalisht,
- pyetjet pa përgjigje,
- emocionet që nuk arrini t’i shprehni.
Nuk ka rëndësi mënyra si shkruani. Nuk ka nevojë për fjali perfekte apo rend logjik. Qëllimi është të nxirrni jashtë gjithçka që mendja po përpiqet të mbajë vazhdimisht aktive.
Kur mendimeve u jepet hapësira e duhur, ato nuk kanë më nevojë t’ju ndjekin gjatë gjithë ditës. Shumë pacientë vërejnë se pas disa javësh shkrimi të rregullt, ndihen më të qetë, më të kthjellët dhe emocionalisht më të lehtësuar.
Ju nuk jeni mendimet tuaja
Kjo është një nga gjërat më të rëndësishme që një person mund të kuptojë për shëndetin mendor.
Mendimet nuk ju përcaktojnë. Ato nuk janë identiteti juaj. Edhe mendimet më të frikshme, më negative apo më të bezdisshme janë vetëm produkte të përkohshme të mendjes.
Shpesh pacientët tremben nga mendimet që u kalojnë në mendje dhe fillojnë të besojnë se ato tregojnë kush janë realisht. Por mendja prodhon mijëra mendime çdo ditë dhe jo të gjitha kanë kuptim apo vlerë reale.
Është e rëndësishme të mbani mend:
mendimet janë si retë. Ato kalojnë vazhdimisht. Disa janë më të rënda, disa më të lehta, por asnjëra nuk qëndron përgjithmonë.
Ju nuk jeni retë.
Ju jeni qielli që i pret ato.
Kur duhet kërkuar ndihmë psikologjike?
Nëse mendimet fillojnë të ndikojnë ndjeshëm në jetën e përditshme, në gjumë, në marrëdhënie apo në gjendjen emocionale, është e rëndësishme të kërkohet ndihmë profesionale. Kur ankthi, overthinking-u ose lodhja mendore bëhen të vazhdueshme, terapia psikologjike mund të ndihmojë pacientin të kuptojë më mirë mekanizmat e mendjes dhe të ndërtojë mënyra më të shëndetshme për të menaxhuar emocionet dhe mendimet.
Në Studio Psikologjike e Doktoreshe Sonila Hoxha, pacientët mund të gjejnë mbështetje profesionale për ankthin, mbingarkesën mendore, stresin emocional dhe vështirësitë që lidhen me mendimet intrusive apo overthinking-un.
Seanca live & online
Teams: studio.psikologjie
WhatsApp & Viber
