NEVERIA Një emocion që të mbron

Neveria është një nga emocionet themelore njerëzore, e cila luan një rol të rëndësishëm në mbrojtjen tonë fizike dhe psikologjike. Shpesh, kur flasim për neverinë, mendja na shkon te ushqimet e prishura, aromat e pakëndshme ose pamjet që na shkaktojnë shqetësim. Megjithatë, ky emocion është shumë më kompleks sesa mund të duket në pamje të parë. Ai mund të shfaqet edhe në marrëdhëniet ndërpersonale, në situata të caktuara sociale, përballë sjelljeve që bien ndesh me vlerat tona apo gjatë përjetimit të situatave që na shkaktojnë parehati emocionale.

Të kuptojmë neverinë do të thotë të kuptojmë më mirë mënyrën se si reagojmë ndaj botës që na rrethon, çfarë perceptojmë si kërcënuese dhe cilat janë kufijtë tanë personalë. Në psikologji, ky emocion mund të na japë informacion të vlefshëm për përvojat dhe perceptimet tona, por është e rëndësishme të kuptojmë se ajo që na shkakton neveri nuk është domosdoshmërisht e rrezikshme apo e gabuar.

Çfarë është neveria dhe cili është funksioni i saj psikologjik?

Neveria është një emocion që lidhet me dëshirën për t’u larguar ose për të shmangur diçka që perceptohet si e ndotur, e dëmshme, e papranueshme apo e pakëndshme. Ajo ka një funksion mbrojtës, sepse na ndihmon të identifikojmë stimuj që mund të përbëjnë rrezik për shëndetin tonë ose që përjetohen si kërcënues për mirëqenien tonë.

Nga pikëpamja biologjike, neveria ndihmon në shmangien e substancave potencialisht të dëmshme. Për shembull, kur nuhasim një ushqim të prishur, reagimi i neverisë mund të na pengojë ta konsumojmë atë. Në këtë mënyrë, emocioni shërben si një mekanizëm mbrojtës që ka ndihmuar njerëzit të shmangin burime të mundshme infeksioni ose ndotjeje.

Megjithatë, funksioni i neverisë nuk kufizohet vetëm te mbrojtja fizike. Ajo mund të lidhet edhe me përvojat tona emocionale, bindjet personale, normat shoqërore dhe mënyrën se si interpretojmë sjelljet e të tjerëve.

Për këtë arsye, neveria nuk duhet parë thjesht si një reagim negativ. Ajo është pjesë e sistemit tonë emocional dhe mund të na ndihmojë të kuptojmë më mirë se si e përjetojmë mjedisin përreth.

Si shfaqet neveria në trupin tonë?

Emocionet nuk përjetohen vetëm në nivel mendor. Ato shoqërohen shpesh edhe me reagime fizike, të cilat mund të ndryshojnë në varësi të personit dhe situatës.

Kur ndiejmë neveri, mund të përjetojmë:

• Të përziera ose shqetësime në stomak.
• Tendosje të muskujve dhe ndryshime në shprehjen e fytyrës.
• Një ndjesi të menjëhershme zmbrapsjeje.
• Dëshirën për t’u larguar nga një person, objekt ose situatë.
• Nevojën për të mbajtur distancë nga ajo që na shkakton shqetësim.

Këto reagime janë pjesë e mënyrës se si truri dhe trupi bashkëveprojnë për të na ndihmuar të përballojmë stimujt që perceptojmë si të pakëndshëm ose të rrezikshëm.

Për shembull, një person mund të ndiejë neveri nga një aromë e caktuar, ndërsa një person tjetër mund të mos reagojë në të njëjtën mënyrë. Kjo ndodh sepse reagimet emocionale ndikohen nga përvojat individuale, ndjeshmëria shqisore, kujtimet dhe konteksti në të cilin ndodh përjetimi.

Prandaj, të njëjtit stimul nuk i përgjigjemi të gjithë në të njëjtën mënyrë. Ajo që ka rëndësi është të kuptojmë reagimin tonë pa e gjykuar menjëherë veten ose të tjerët.

Neveria nuk lidhet vetëm me ushqimin

Një nga keqkuptimet më të zakonshme është ideja se neveria shfaqet vetëm kur përballemi me diçka fizikisht të papastër. Në realitet, ky emocion mund të shfaqet edhe në situata që nuk përbëjnë domosdoshmërisht një rrezik biologjik.

Ne mund të ndiejmë neveri ndaj një sjelljeje që e konsiderojmë poshtëruese, ndaj një veprimi që bie ndesh me parimet tona ose ndaj një situate që na krijon parehati të thellë.

Për shembull, një person mund të ndiejë neveri kur sheh një sjellje që e percepton si të padrejtë ose kur përballet me një veprim që bie në kundërshtim me vlerat e tij. Në këto raste, neveria lidhet jo vetëm me reagimet fizike, por edhe me mënyrën se si e interpretojmë atë që ndodh përreth nesh.

Gjithashtu, përvoja të caktuara të së kaluarës mund të ndikojnë në mënyrën se si reagojmë ndaj disa stimujve. Një aromë, një vend ose një situatë mund të lidhet me një kujtim të pakëndshëm dhe të shkaktojë një reagim emocional të fortë.

Kjo nuk do të thotë se reagimi ynë është i gabuar. Do të thotë se emocionet tona ndikohen nga një kombinim faktorësh biologjikë, psikologjikë dhe socialë.

Ajo që na shkakton neveri nuk është gjithmonë e rrezikshme

Një nga aspektet më të rëndësishme të këtij emocioni është dallimi midis asaj që ndiejmë dhe asaj që ndodh realisht.

Kur diçka na shkakton neveri, përjetimi ynë emocional është real. Megjithatë, kjo nuk do të thotë automatikisht se objekti, personi apo situata përbën një rrezik objektiv.

Për shembull, një person mund të ndiejë neveri nga një ushqim që është plotësisht i sigurt për t’u konsumuar. Një tjetër mund të përjetojë një reagim të fortë ndaj një situate sociale, edhe kur nuk ekziston një kërcënim konkret.

Në raste të tilla, është e dobishme të bëjmë dallimin midis emocionit dhe interpretimit që i japim atij.

Mund të pyesim veten:

• Çfarë po më shkakton konkretisht këtë ndjesi?
• A lidhet reagimi im me një rrezik real apo me mënyrën se si e perceptoj situatën?
• A ka ndonjë përvojë të mëparshme që mund të ndikojë në këtë reagim?
• A po e përdor këtë emocion si informacion apo po e konsideroj si provë të pakundërshtueshme?

Këto pyetje nuk synojnë të zhvlerësojnë emocionin. Përkundrazi, ato na ndihmojnë ta kuptojmë atë më mirë dhe të reagojmë në mënyrë më të vetëdijshme.

Neveria dhe kufijtë personalë

Neveria mund të na ndihmojë të kuptojmë se cilat situata na krijojnë parehati dhe ku mund të kemi nevojë të vendosim kufij personalë.

Në marrëdhëniet ndërpersonale, për shembull, një reagim i fortë emocional mund të na shtyjë të reflektojmë mbi sjellje që nuk i pranojmë ose mbi situata në të cilat nuk ndihemi rehat.

Megjithatë, është e rëndësishme të mos e ngatërrojmë çdo ndjenjë neverie me një shkelje të kufijve tanë. Ndonjëherë, reagimi lidhet me bindjet e mësuara, paragjykimet, përvojat e mëparshme ose frikën nga e panjohura.

Prandaj, njohja e vetes kërkon që t’i kushtojmë vëmendje emocioneve tona, por edhe të shqyrtojmë me kujdes arsyet që qëndrojnë pas tyre.

Të vendosësh kufij të shëndetshëm nuk do të thotë të shmangësh gjithçka që të shkakton parehati. Do të thotë të dallosh kur largimi është një mënyrë e përshtatshme për t’u mbrojtur dhe kur mund të jetë e dobishme të kuptosh më mirë burimin e reagimit tënd.

Si të mësojmë ta kuptojmë neverinë?

Hapi i parë është të pranojmë se neveria është një emocion njerëzor dhe se shfaqja e saj nuk na bën të dobët, të gabuar apo të pazakontë.

Në vend që të përpiqemi ta shtypim menjëherë, mund të ndalemi për pak çaste dhe të vëzhgojmë se çfarë po ndodh në trupin dhe mendjen tonë.

Mund të na ndihmojë të emërtojmë emocionin, të identifikojmë situatën që e shkaktoi dhe të vërejmë mendimet që shoqërojnë reagimin. Ky proces mund të përmirësojë vetëdijen emocionale dhe të na ndihmojë të kuptojmë më mirë modelet tona të reagimit.

Gjithashtu, mund të përpiqemi të mos marrim vendime të menjëhershme vetëm mbi bazën e një ndjesie të fortë. Në disa situata, është e nevojshme të largohemi për t’u mbrojtur. Në të tjera, mund të jetë e dobishme të marrim kohë për të kuptuar nëse reagimi ynë lidhet me rrezikun, me një përvojë të kaluar apo me një perceptim personal.

Qëllimi nuk është të eliminojmë neverinë, por të zhvillojmë një marrëdhënie më të vetëdijshme me emocionet tona.

Kur mund të jetë e dobishme konsultimi psikologjik?

Në disa raste, neveria mund të bëhet shumë intensive, e përsëritur ose kufizuese. Ajo mund të shoqërohet me ankth, shmangie të situatave të përditshme, vështirësi në marrëdhëniet ndërpersonale ose shqetësime që ndikojnë në cilësinë e jetës.

Kur reagimet emocionale bëhen të vështira për t’u menaxhuar, konsultimi me një psikolog mund të ndihmojë në kuptimin e faktorëve që i nxisin dhe në zhvillimin e mënyrave më të përshtatshme për t’i përballuar.

Gjatë konsultimit psikologjik, pacienti mund të eksplorojë përvojat, mendimet dhe emocionet që lidhen me reagimet e tij. Në varësi të vështirësisë së përjetuar, procesi psikologjik mund të ndihmojë në rritjen e vetëdijes emocionale, përmirësimin e aftësive të përballimit dhe ndërtimin e një raporti më të shëndetshëm me veten dhe mjedisin.

Është e rëndësishme të kuptohet se jo çdo ndjenjë neverie kërkon ndërhyrje psikologjike. Megjithatë, kur ky emocion shkakton vuajtje të vazhdueshme ose kufizon jetën e përditshme, kërkimi i mbështetjes profesionale mund të jetë një hap i vlefshëm.

Kujdesi për mirëqenien tuaj emocionale

Të kuptosh emocionet e tua është një pjesë e rëndësishme e kujdesit për shëndetin mendor. Neveria, ashtu si emocionet e tjera, mund të na japë informacion për mënyrën se si e përjetojmë botën, për kufijtë tanë dhe për përvojat që kanë ndikuar në formimin tonë emocional.

Në vend që ta gjykojmë ose ta shmangim automatikisht këtë emocion, mund të mësojmë ta dëgjojmë, ta kuptojmë dhe të vendosim se si të veprojmë në mënyrë të vetëdijshme.

Nëse përjetoni emocione të forta që ju shkaktojnë shqetësim ose dëshironi të kuptoni më mirë reagimet tuaja emocionale, Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha ju ofron mundësinë të kërkoni mbështetje profesionale përmes konsultave psikologjike.

Konsultat psikologjike ofrohen në Tiranë, drejtpërdrejt në studio, si dhe online, duke ju mundësuar të zgjidhni formën që i përshtatet më mirë nevojave tuaja.

Drejtohuni te psikologu dhe kërkoni konsultën tuaj psikologjike. Kujdesi për shëndetin mendor fillon me gatishmërinë për të kuptuar veten dhe për t’u dhënë emocioneve hapësirën e duhur.