Ndalo së kënaquri të tjerët dhe të fillo beso te vetja

Të përpiqesh vazhdimisht për të kënaqur të tjerët mund të duket si një mënyrë për të ruajtur marrëdhënie të mira, për të shmangur konfliktet dhe për t’u ndier i pranuar. Megjithatë, kur nevojat, dëshirat dhe kufijtë e të tjerëve vendosen gjithmonë përpara atyre të tuave, kjo sjellje mund të kthehet në një model që ndikon negativisht në mirëqenien emocionale, vetëvlerësimin dhe marrëdhëniet personale.

Shumë njerëz e kanë të vështirë të thonë “jo”, të shprehin mendimin e tyre ose të marrin vendime pa kërkuar miratimin e të tjerëve. Ata mund të ndihen fajtorë kur vendosin kufij, të shqetësohen se mos zhgënjejnë dikë ose të përpiqen të parashikojnë vazhdimisht pritshmëritë e njerëzve përreth.

Por të kujdesesh për të tjerët nuk do të thotë të harrosh veten. Të ndërtosh marrëdhënie të shëndetshme nuk kërkon që të heqësh dorë nga nevojat e tua. Përkundrazi, një pjesë e rëndësishme e mirëqenies psikologjike është të mësosh të respektosh veten, të komunikosh hapur dhe të besosh te vendimet e tua.

Në Studio Psikologjike e Doktoreshe Sonila Hoxha në Tiranë, kujdesi për shëndetin mendor dhe zhvillimi personal mund të jenë pjesë e procesit të të kuptuarit më mirë të vetes, të modeleve emocionale dhe të marrëdhënieve që ndërtojmë me të tjerët.

Çfarë do të thotë të përpiqesh vazhdimisht për të kënaqur të tjerët?

Prirja për të kënaqur të tjerët shfaqet kur një person e lidh vlerën e tij personale me mënyrën se si e vlerësojnë të tjerët. Në vend që të marrë vendime duke u bazuar te nevojat, bindjet dhe dëshirat e veta, ai mund të përpiqet të shmangë çdo situatë që mund të shkaktojë pakënaqësi ose mosmiratim.

Kjo prirje nuk do të thotë domosdoshmërisht se personi nuk ka një mendim të vetin. Shpesh, ai e di se çfarë dëshiron, por e ka të vështirë ta shprehë nga frika e reagimit të të tjerëve.

Për shembull, mund të pranosh një kërkesë edhe kur je i lodhur, të ndryshosh planet e tua për të mos mërzitur dikë ose të heshtësh kur diçka të shqetëson. Në momentin e parë, këto veprime mund të të japin ndjesinë se po ruan harmoninë. Megjithatë, kur përsëriten vazhdimisht, mund të krijojnë lodhje emocionale, pakënaqësi dhe largim nga nevojat e tua.

Për të ndryshuar këtë model, është e rëndësishme të kuptosh se nga vjen kjo nevojë për miratim dhe si ndikon ajo në mënyrën se si e trajton veten.

1. Modelet e vjetra që të pengojnë të vendosësh kufij

Disa sjellje mund të jenë bërë aq të zakonshme saqë duken si pjesë e pandryshueshme e personalitetit. Megjithatë, ato mund të jenë modele të mësuara, të cilat mund të shqyrtohen dhe të ndryshohen gradualisht.

Thua “po” automatikisht

A të ndodh të pranosh një kërkesë pa menduar nëse ke kohë, energji ose dëshirë për ta përmbushur? Ndoshta përgjigjja jote është “po”, ndërsa brenda vetes ndien lodhje, hezitim ose dëshirën për të refuzuar.

Të thuash “po” automatikisht mund të jetë një mënyrë për të shmangur sikletin e momentit. Megjithatë, kur nuk i jep vetes kohë për të menduar, rrezikon të marrësh përsipër më shumë përgjegjësi nga sa mund të përballosh.

Çfarë mund të bësh ndryshe?

Fillo duke krijuar një hapësirë të vogël midis kërkesës dhe përgjigjes sate. Nuk je i detyruar të përgjigjesh menjëherë. Mund të thuash: “Më duhet pak kohë për ta menduar” ose “Do të të përgjigjem pasi të shoh mundësitë e mia”.

Ky veprim i thjeshtë të ndihmon të marrësh vendime më të vetëdijshme, në vend që të reagosh automatikisht nga frika ose detyrimi.

Ke frikë të zhgënjesh të tjerët

Frika se mos zhgënjen dikë mund të ndikojë në mënyrën se si komunikon, në zgjedhjet që bën dhe në kufijtë që vendos. Mund të mendosh se refuzimi yt do ta lëndojë personin tjetër, se do të ndryshojë marrëdhënien ose se do të bëjë që ai të të vlerësojë më pak.

Megjithatë, nuk mund të kontrollosh çdo reagim të njerëzve përreth. Edhe kur komunikon me respekt, dikush mund të mos jetë dakord me ty ose të ndihet i zhgënjyer.

Kjo nuk do të thotë se ke vepruar gabim.

Të pranosh mundësinë e zhgënjimit është pjesë e ndërtimit të marrëdhënieve më të pjekura. Marrëdhëniet e shëndetshme nuk bazohen te përmbushja e çdo pritshmërie, por te komunikimi, respekti i ndërsjellë dhe aftësia për të pranuar dallimet.

Fsheh nevojat e tua

Kur përqendrohesh vazhdimisht te ajo që kanë nevojë të tjerët, mund të humbasësh gradualisht kontaktin me dëshirat dhe ndjenjat e tua.

Ndoshta nuk kërkon ndihmë sepse nuk dëshiron të shqetësosh askënd. Ndoshta nuk shpreh pakënaqësinë tënde sepse ke frikë se mos krijon konflikt. Ose mund të presësh që të tjerët t’i kuptojnë vetë nevojat e tua, pa i shprehur ato me fjalë.

Por nevojat e pashprehura nuk zhduken. Ato mund të shfaqen përmes frustrimit, lodhjes, tërheqjes emocionale ose ndjenjës se nuk po vlerësohesh.

Të shprehësh atë që të duhet nuk është egoizëm. Është një mënyrë për të marrë përgjegjësi për mirëqenien tënde dhe për t’u dhënë të tjerëve mundësinë të të kuptojnë më mirë.

Kërkon miratim nga të tjerët

Kur miratimi i të tjerëve bëhet kusht për t’u ndier mirë me veten, edhe vendimet e vogla mund të shoqërohen me pasiguri. Mund të kërkosh vazhdimisht mendimin e të tjerëve, të dyshosh te zgjedhjet e tua ose të ndryshosh qëndrimin për të marrë një reagim pozitiv.

Të kërkosh këshilla është normale dhe mund të jetë shumë e dobishme. Vështirësia shfaqet kur nuk i beson më gjykimit tënd pa marrë më parë konfirmimin e dikujt tjetër.

Për të ndryshuar këtë model, përpiqu të dallosh mes dëshirës për të dëgjuar një këndvështrim tjetër dhe nevojës për të marrë leje për të bërë atë që dëshiron.

Ti mund të marrësh parasysh mendimet e të tjerëve pa ua dorëzuar atyre përgjegjësinë për vendimet e tua.

2. Zakone të reja për të ndërtuar besimin te vetja

Ndryshimi nuk kërkon që të bëhesh indiferent ndaj të tjerëve ose të mos shqetësohesh më kurrë për mendimin e tyre. Qëllimi është të krijosh një ekuilibër ku kujdesi për të tjerët nuk bëhet në kurriz të vetes.

Besimi te vetja ndërtohet përmes veprimeve të vogla, të përsëritura, që të ndihmojnë të njohësh nevojat e tua dhe të mbështetesh më shumë te gjykimi yt.

Ndal pak para se të përgjigjesh

Kur dikush të kërkon diçka, mos u ndiej i detyruar të japësh një përgjigje të menjëhershme. Merr frymë, dëgjoje kërkesën dhe pyet veten:

• A dëshiroj vërtet ta bëj këtë?
• A kam kohë dhe energji për ta përmbushur?
• A po pranoj sepse dua apo sepse kam frikë të refuzoj?
• Si do të ndihem pasi të kem dhënë këtë përgjigje?

Këto pyetje të ndihmojnë të dallosh dëshirën e sinqertë për të ndihmuar nga reagimi i nxitur prej frikës ose fajit.

Nuk është e nevojshme që çdo përgjigje të jetë e gjatë. Ndonjëherë, mjafton të marrësh kohën që të duhet për të vendosur me qetësi.

Prano mundësinë e zhgënjimit

Një nga hapat më të rëndësishëm drejt pavarësisë emocionale është të pranosh se nuk mund t’i kënaqësh të gjithë gjatë gjithë kohës.

Mund të vendosësh një kufi dhe dikush të mos jetë dakord. Mund të refuzosh një kërkesë dhe personi tjetër të ndihet i zhgënjyer. Këto situata janë pjesë e marrëdhënieve njerëzore.

Në vend që të përpiqesh ta eliminosh çdo ndjenjë të pakëndshme, mëso t’i përballosh ato pa hequr dorë menjëherë nga vendimi yt.

Mund të ndiesh faj dhe përsëri të kesh të drejtë të thuash “jo”. Mund të ndiesh pasiguri dhe përsëri të marrësh një vendim të arsyeshëm.

Me kalimin e kohës, kjo përvojë mund të të ndihmojë të kuptosh se pakënaqësia e përkohshme e dikujt tjetër nuk e përcakton vlerën tënde personale.

Shpreh çfarë të duhet

Komunikimi i qartë është një aftësi që mund të zhvillohet. Në vend që të presësh që të tjerët të kuptojnë çfarë ndien, përpiqu t’i shprehësh nevojat e tua drejtpërdrejt dhe me respekt.

Për shembull, mund të thuash:

• “Kam nevojë për pak kohë për veten.”
• “Nuk mund ta marr përsipër këtë përgjegjësi tani.”
• “Do të doja që edhe mendimi im të merrej parasysh.”
• “Kjo situatë më shqetëson dhe dua të flasim për të.”

Nuk ke nevojë të justifikosh çdo kufi me shpjegime të gjata. Një përgjigje e qartë dhe e respektueshme është shpesh e mjaftueshme.

Mos harro se vendosja e kufijve nuk është ndëshkim për të tjerët. Është një mënyrë për të përcaktuar se çfarë mund të pranosh dhe çfarë është e rëndësishme për mirëqenien tënde.

Beso te vendimet e tua

Besimi te vetja nuk do të thotë se do të marrësh gjithmonë vendimin e duhur. Do të thotë të pranosh se ke aftësinë të mendosh, të vlerësosh mundësitë, të zgjedhësh dhe të mësosh nga përvojat e tua.

Për të forcuar këtë besim, fillo me vendime të vogla. Zgjidh atë që dëshiron të bësh në kohën e lirë, shpreh preferencën tënde në një bisedë ose merr një vendim pa kërkuar miratimin e disa personave.

Pas çdo vendimi, përpiqu të mos e gjykosh veten vetëm nga rezultati. Vlerëso edhe mënyrën se si e more vendimin: A i more parasysh nevojat e tua? A u bazove te informacioni që kishe? A veprove në përputhje me vlerat e tua?

Edhe kur rezultati nuk është ai që prisje, mund të mësosh diçka të vlefshme pa e humbur besimin te vetja.

Si ndikon ky ndryshim në marrëdhëniet e tua?

Kur fillon të vendosësh kufij dhe të shprehësh nevojat e tua, marrëdhëniet mund të ndryshojnë. Disa njerëz mund të kenë nevojë për kohë për t’u përshtatur me mënyrën tënde të re të komunikimit. Në fillim, mund të përjetosh faj, ankth ose frikë se mos ke qenë tepër i drejtpërdrejtë.

Këto ndjenja nuk nënkuptojnë automatikisht se po vepron gabim. Ato mund të tregojnë se po përpiqesh të ndryshosh një model të njohur dhe të ndërtosh një mënyrë të re të sjelljes.

Marrëdhëniet e shëndetshme krijojnë hapësirë për nevojat e të dyja palëve. Ti mund të jesh i kujdesshëm, i dashur dhe mbështetës pa marrë përsipër përgjegjësinë për çdo emocion të personave të tjerë.

Gjithashtu, të besosh te vetja nuk do të thotë të mos kërkosh kurrë ndihmë. Përkundrazi, të njohësh momentet kur ke nevojë për mbështetje është një shenjë e vetëdijes dhe e përgjegjësisë ndaj shëndetit tënd mendor.

Kur mund të të ndihmojë mbështetja psikologjike?

Nëse frika nga refuzimi, nevoja për miratim ose vështirësia për të vendosur kufij ndikojnë vazhdimisht në jetën tënde, biseda me një psikolog mund të të ndihmojë të kuptosh më mirë këto modele.

Mbështetja psikologjike mund të krijojë një hapësirë për të eksploruar përvojat që kanë ndikuar në mënyrën se si e vlerëson veten, për të identifikuar mendimet që ushqejnë pasigurinë dhe për të zhvilluar strategji më të shëndetshme për komunikimin dhe menaxhimin e emocioneve.

Çdo person ka historinë, nevojat dhe ritmin e vet të ndryshimit. Prandaj, procesi psikologjik përshtatet me vështirësitë dhe objektivat individuale të pacientit.

Në Studio Psikologjike e Doktoreshe Sonila Hoxha në Tiranë, kërkimi i mbështetjes psikologjike mund të jetë një hap drejt një marrëdhënieje më të shëndetshme me veten dhe me të tjerët.

Nuk ke pse të humbasësh veten për të ruajtur marrëdhëniet

Të ndalosh së kënaquri të tjerët nuk do të thotë të mos kujdesesh më për ta. Do të thotë të kuptosh se edhe nevojat, ndjenjat dhe kufijtë e tu kanë rëndësi.

Kur ndalon përpara se të përgjigjesh, pranon mundësinë e zhgënjimit, shpreh atë që të duhet dhe fillon të besosh te vendimet e tua, krijon kushtet për të ndërtuar një marrëdhënie më të qëndrueshme me veten.

Nuk është e nevojshme t’i ndryshosh të gjitha sjelljet brenda një dite. Fillo me një hap të vogël: herën tjetër që ndien nevojën të thuash “po” automatikisht, jepi vetes kohë të mendosh.

Sepse të respektosh veten nuk do të thotë të zgjedhësh gjithmonë veten në vend të të tjerëve. Do të thotë të mos e përjashtosh veten nga zgjedhjet që bëjnë pjesë në jetën tënde.