JO ÇDO STRES ËSHTË ANKTH. JO ÇDO TRISHTIM ËSHTË DEPRESION.

Si t’i dallojmë dhe kur duhet të kërkojmë ndihmë psikologjike?

Shëndeti mendor është një pjesë thelbësore e mirëqenies sonë dhe ndikon drejtpërdrejt në mënyrën se si mendojmë, ndihemi dhe përballemi me sfidat e përditshme. Megjithatë, jo gjithmonë është e lehtë të kuptojmë atë që po përjetojmë emocionalisht. Ndonjëherë ndihemi të mbingarkuar nga përgjegjësitë, herë të tjera shqetësohemi vazhdimisht për të ardhmen, ndërsa në periudha të caktuara mund të humbasim interesin për gjërat që dikur na sillnin kënaqësi.

Në këto situata, termat stres, ankth dhe depresion përdoren shpesh si sinonime, edhe pse përfaqësojnë përvoja psikologjike të ndryshme. Të kuptuarit e dallimeve midis tyre është një hap i rëndësishëm për të njohur nevojat tona emocionale dhe për të kërkuar ndihmën e duhur kur është e nevojshme.

Në Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë, vëmendja ndaj shëndetit mendor nis me njohjen e përjetimeve personale dhe me kuptimin e ndikimit që ato kanë në jetën e përditshme.

Çfarë është stresi dhe si ndikon në jetën tonë?

Stresi është një reagim psikologjik dhe fiziologjik që shfaqet kur përballemi me kërkesa, ndryshime ose situata që i perceptojmë si sfiduese. Ai mund të lidhet me ngarkesën në punë, përgjegjësitë familjare, vështirësitë financiare, provimet, konfliktet ndërpersonale ose ndryshimet e rëndësishme në jetë.

Në një nivel të caktuar, stresi është një reagim i natyrshëm që mund të na ndihmojë të mobilizojmë energjitë dhe të përqendrohemi te zgjidhja e një problemi. Vështirësitë shfaqen kur presioni bëhet i vazhdueshëm, tejkalon burimet tona përballuese ose nuk na lejon të rikuperojmë emocionalisht dhe fizikisht.

Shenjat më të zakonshme të stresit përfshijnë:

• Tensionin fizik dhe shtrëngimin e muskujve.
• Nervozizmin dhe reagimet emocionale më të shpeshta.
• Lodhjen dhe mungesën e energjisë.
• Vështirësitë në përqendrim dhe organizimin e detyrave.
• Çrregullimet e gjumit dhe ndjesinë e mbingarkesës.

Për shembull, një person që përballet me një periudhë të ngarkuar në punë mund të ndihet i tensionuar, të ketë vështirësi për t’u çlodhur dhe të mendojë vazhdimisht për detyrat që duhet të përfundojë.

Nëse burimi i stresit largohet ose personi arrin të menaxhojë më mirë situatën, simptomat mund të zvogëlohen. Megjithatë, kur stresi bëhet kronik, ai mund të ndikojë negativisht në marrëdhëniet personale, produktivitetin dhe shëndetin e përgjithshëm.

Çfarë është ankthi dhe si ndryshon nga stresi?

Ndryshe nga stresi, i cili shpesh lidhet me një kërkesë ose vështirësi konkrete, ankthi lidhet kryesisht me pritjen e një rreziku, problemi ose ngjarjeje që mund të ndodhë në të ardhmen.

Ankthi mund të shfaqet edhe kur nuk ekziston një kërcënim i menjëhershëm. Mendja përpiqet të parashikojë skenarë të mundshëm, të gjejë zgjidhje dhe të shmangë pasiguritë. Kur kjo prirje bëhet e tepruar ose e vështirë për t’u kontrolluar, ajo mund të ndikojë ndjeshëm në cilësinë e jetës.

Simptomat e ankthit mund të përfshijnë:

• Shqetësim të vazhdueshëm dhe mendime të përsëritura.
• Frikë nga situata ose rezultate të mundshme.
• Tension muskulor dhe vështirësi për t’u çlodhur.
• Rrahje të shpejta të zemrës ose ndjesi shqetësimi fizik.
• Vështirësi në gjumë dhe përqendrim.
• Nevojë të shpeshtë për siguri ose konfirmim.

Për shembull, një person mund të ketë përfunduar një detyrë të rëndësishme, por të vazhdojë të shqetësohet se mos ka bërë gabime ose se çfarë mund të ndodhë më pas. Edhe kur situata nuk paraqet më një problem konkret, mendimet shqetësuese mund të vazhdojnë.

Është e rëndësishme të theksohet se ankthi nuk është gjithmonë shenjë e një çrregullimi psikologjik. Shqetësimi përpara një provimi, një interviste pune ose një vendimi të rëndësishëm është një reagim i zakonshëm. Vlerësimi profesional bëhet veçanërisht i rëndësishëm kur ankthi është i vazhdueshëm, i vështirë për t’u kontrolluar dhe pengon aktivitetet e përditshme.

Depresioni- rëndesa emocionale ndikon në përditshmëri

Depresioni është një gjendje e shëndetit mendor që shkon përtej trishtimit të zakonshëm ose një periudhe të vështirë emocionale. Ai mund të ndikojë në mënyrën se si një person e percepton veten, marrëdhëniet me të tjerët, të ardhmen dhe aktivitetet e përditshme.

Ndërsa trishtimi është një emocion njerëzor që mund të shfaqet si përgjigje ndaj humbjes, zhgënjimit ose vështirësive, depresioni mund të përfshijë një kombinim simptomash që vazhdojnë për një periudhë të konsiderueshme dhe ndikojnë në funksionimin e përditshëm.

Disa nga shenjat që mund të shoqërojnë depresionin janë:

• Humor i ulët ose ndjenjë boshllëku për pjesën më të madhe të ditës.
• Humbje e interesit ose e kënaqësisë nga aktivitetet e zakonshme.
• Mungesë energjie dhe lodhje e vazhdueshme.
• Ndryshime në gjumë dhe oreks.
• Vështirësi në përqendrim dhe marrjen e vendimeve.
• Ndjenja faji, pavlefshmërie ose mungesë shprese.
• Tërheqje nga marrëdhëniet shoqërore dhe aktivitetet e zakonshme.

Një person që përjeton depresion mund të mos gjejë më kënaqësi në aktivitetet që më parë i pëlqenin, të ketë vështirësi të ngrihet në mëngjes ose të ndihet i rraskapitur edhe kur nuk ka kryer shumë aktivitete.

Depresioni nuk është mungesë vullneti dhe as një gjendje që mund të kapërcehet gjithmonë thjesht duke menduar pozitivisht. Ai kërkon mirëkuptim, vëmendje dhe, në shumë raste, mbështetje profesionale.

Nëse simptomat vazhdojnë, përkeqësohen ose ndikojnë në punë, marrëdhënie dhe kujdesin ndaj vetes, është e rëndësishme të kërkohet vlerësim nga një profesionist i shëndetit mendor.

Stresi, ankthi dhe depresioni- cilat janë dallimet kryesore?

Edhe pse këto përvoja mund të kenë simptoma të ngjashme, ekzistojnë disa dallime që na ndihmojnë t’i kuptojmë më mirë.

Stresi zakonisht lidhet me presionin e një situate ose të kërkesave që duhet të përballojmë. Pyetja që mund ta përshkruajë është: “Si do t’i përballoj të gjitha këto?”

Ankthi lidhet me shqetësimin për atë që mund të ndodhë. Një pyetje tipike është: “Po sikur diçka të shkojë keq?”

Depresioni mund të shoqërohet me humor të ulët të vazhdueshëm, humbje të interesit dhe vështirësi për të përjetuar kënaqësi. Përjetimi mund të shprehet me mendime si: “Nuk kam më energji për gjërat që më parë kishin rëndësi për mua”.

Këto dallime janë orientuese dhe nuk mund të përdoren për të vendosur një diagnozë. Stresi i zgjatur mund të shoqërohet me ankth ose simptoma depresive, ndërsa ankthi dhe depresioni mund të bashkëjetojnë. Për këtë arsye, çdo përvojë duhet të kuptohet në kontekstin e historisë personale, kohëzgjatjes së simptomave dhe ndikimit të tyre në jetën e pacientit.

Roli i qetësisë dhe vetëdijes në të tashmen

Në një përditshmëri të mbushur me përgjegjësi, pritshmëri dhe pasiguri, është e lehtë të humbasim kontaktin me atë që po ndodh në momentin e tanishëm. Mund të kalojmë shumë kohë duke menduar për atë që ka ndodhur ose duke parashikuar vështirësi të mundshme në të ardhmen.

Praktikimi i vetëdijes në të tashmen, i njohur edhe si mindfulness, mund të ndihmojë në përmirësimin e vëmendjes ndaj mendimeve, emocioneve dhe ndjesive trupore. Qëllimi nuk është të eliminojmë çdo mendim shqetësues, por të mësojmë t’i vërejmë përjetimet tona pa reaguar automatikisht ndaj tyre.

Disa praktika të thjeshta mund të përfshijnë:

• Përqendrimin te frymëmarrja për disa minuta.
• Bërjen e pushimeve të shkurtra gjatë ditës.
• Vëzhgimin e emocioneve pa i gjykuar ato.
• Ruajtjen e një rutine të qëndrueshme të gjumit.
• Aktivitetin fizik dhe kohën e kaluar në natyrë.
• Vendosjen e kufijve të shëndetshëm në punë dhe marrëdhënie.

Këto strategji mund të mbështesin mirëqenien emocionale, por nuk zëvendësojnë vlerësimin ose trajtimin profesional kur simptomat janë të rënda apo të vazhdueshme.

Qetësia nuk do të thotë të mos përjetojmë kurrë stres, frikë ose trishtim. Ajo nënkupton të zhvillojmë mënyra më të shëndetshme për t’i kuptuar dhe përballuar këto përvoja.

Kur duhet të kërkoni ndihmë psikologjike?

Të kuptosh se çfarë po përjeton është një hap i rëndësishëm, por jo gjithmonë është e lehtë ta bësh këtë pa mbështetje. Ndonjëherë, mendimet dhe emocionet bëhen aq të ndërlikuara sa është e vështirë të identifikojmë shkakun e shqetësimit ose të gjejmë mënyra efektive për ta menaxhuar atë.

Mund të jetë e dobishme të kërkoni ndihmë psikologjike nëse:

• Ndiheni të mbingarkuar për një periudhë të gjatë.
• Shqetësimi dhe mendimet e përsëritura ndërhyjnë në përditshmërinë tuaj.
• Keni humbur interesin për aktivitetet që më parë ju pëlqenin.
• Keni vështirësi në gjumë, përqendrim ose marrëdhënie.
• Strategjitë që përdorni zakonisht nuk po ju ndihmojnë më.
• Ndiheni të pasigurt për mënyrën se si duhet të përballeni me emocionet tuaja.

Psikoterapia individuale krijon një hapësirë profesionale ku pacienti mund të eksplorojë mendimet, emocionet dhe sjelljet e tij, të kuptojë më mirë vështirësitë me të cilat përballet dhe të zhvillojë strategji të përshtatshme për menaxhimin e tyre.

Të kërkosh ndihmë nuk do të thotë se je i dobët. Përkundrazi, është një mënyrë për t’i kushtuar rëndësi shëndetit mendor dhe për të ndërmarrë hapa konkretë drejt një jete më të ekuilibruar.

Të kuptosh emocionet është hapi i parë drejt mirëqenies, Drejtoju Psikologut

Stresi, ankthi dhe depresioni nuk janë e njëjta gjë, edhe pse mund të mbivendosen dhe të ndikojnë te njëri-tjetri. Stresi lidhet shpesh me presionet e së tashmes, ankthi me shqetësimet për të ardhmen, ndërsa depresioni mund të ndikojë në humor, energji dhe aftësinë për të përjetuar kënaqësi.

Nuk është e nevojshme t’i vendosni vetes një etiketë për të marrë seriozisht atë që ndieni. Ajo që ka rëndësi është të dëgjoni nevojat tuaja, të vëreni ndryshimet në gjendjen emocionale dhe të kërkoni mbështetje kur vështirësitë ndikojnë në cilësinë e jetës.

Kujdesi për shëndetin mendor fillon me një hap të vogël: t’i kushtoni vëmendje vetes dhe të mos i minimizoni ato që ndieni.