Depresioni ka një mijë fytyra

“Nuk kam frikë nga ajo që ndjej, por nga ajo që nuk mund të ndjej më.”

Depresioni është një nga gjendjet psikologjike për të cilat flitet shumë, por që shpesh vazhdon të keqkuptohet. Për shumë njerëz, fjala “depresion” lidhet menjëherë me trishtimin, heshtjen, izolimin ose mungesën e energjisë. Megjithatë, depresioni nuk shfaqet gjithmonë në të njëjtën mënyrë. Ai mund të ketë shumë fytyra dhe jo çdo pacient që përjeton një gjendje depresive duket i trishtuar apo i dëshpëruar në sytë e të tjerëve.

Në disa raste, depresioni shfaqet përmes mungesës së kënaqësisë, lodhjes së vazhdueshme, vështirësisë për t’u përqendruar ose humbjes së interesit për gjërat që dikur sillnin kënaqësi. Në raste të tjera, ai mund të fshihet pas një jete të ngarkuar, një buzëqeshjeje të vazhdueshme, perfeksionizmit, mendimit pozitiv të tepruar apo edhe simptomave fizike.

Pikërisht për këtë arsye, të kuptuarit e depresionit kërkon më shumë sesa të vërejmë nëse një person është i trishtuar.

Çfarë është depresioni?

Depresioni është më shumë sesa një periudhë e zakonshme trishtimi. Të gjithë njerëzit përjetojnë momente të vështira, zhgënjime, humbje dhe periudha kur ndihen pa energji. Këto përvoja janë pjesë e jetës njerëzore.

Një gjendje depresive, megjithatë, mund të ndikojë në mënyrë të qëndrueshme në humor, mendime, sjellje, marrëdhënie, energji dhe mënyrën se si një person e përjeton veten dhe jetën e përditshme.

Një nga aspektet më të rëndësishme të depresionit është se ai mund të ndikojë edhe në aftësinë për të ndier kënaqësi. Një pacient mund të mos ndihet domosdoshmërisht i trishtuar gjatë gjithë kohës, por të ndiejë boshllëk, mpirje emocionale ose një mungesë të thellë interesi ndaj gjërave që më parë kishin rëndësi.

Në këtë kuptim, ndonjëherë pyetja nuk është vetëm “A jam i trishtuar?”, por edhe “A jam ende në gjendje të ndiej?”

Depresioni nuk duket gjithmonë nga jashtë

Një nga keqkuptimet më të zakonshme është ideja se një person me depresion duhet të duket i dëshpëruar, i heshtur ose i izoluar.

Në realitet, disa pacientë vazhdojnë të punojnë, të kujdesen për familjen, të takojnë miqtë dhe të përmbushin përgjegjësitë e tyre të përditshme, ndërkohë që përjetojnë një vuajtje të konsiderueshme në planin emocional.

Një person mund të buzëqeshë dhe njëkohësisht të ndihet bosh. Mund të jetë shumë aktiv dhe përsëri të ndihet i rraskapitur emocionalisht. Mund të jetë i suksesshëm profesionalisht, por të përjetojë një ndjenjë të vazhdueshme pakënaqësie ose mungese kuptimi.

Prandaj, mungesa e shenjave të dukshme nuk do të thotë domosdoshmërisht mungesë e vuajtjes psikologjike.

Kur mendimet zëvendësojnë kontaktin me emocionet

Shumë njerëz janë mësuar të analizojnë gjithçka. Për çdo problem kërkojnë një shpjegim, një arsye dhe një zgjidhje. Kjo aftësi mund të jetë e dobishme, por ndonjëherë mund të na largojë nga përjetimi i drejtpërdrejtë i emocioneve.

Në vend që të pyesim veten “Si ndihem?”, fillojmë të mendojmë pafundësisht:

“Pse ndodhi kjo?”

“Çfarë duhet të bëj?”

“Çfarë do të mendojnë të tjerët?”

“Po sikur të ndodhë diçka tjetër?”

Kështu mund të krijohet një cikël i vazhdueshëm mendimesh që na largon nga gjendja jonë emocionale. Mendja prodhon skenarë të pafund dhe personi mund të ndihet gjithnjë e më i shkëputur nga vetja.

Në psikoterapi, një pjesë e rëndësishme e procesit është pikërisht rikthimi i kontaktit me përjetimin personal: të kuptuarit e emocioneve, nevojave, konflikteve dhe mënyrave të reagimit.

Si shfaqet depresioni përmes trupit?

Jo çdo vuajtje psikologjike shprehet drejtpërdrejt me fjalë.

Në disa raste, simptomat emocionale mund të shoqërohen ose të shfaqen kryesisht përmes shqetësimeve fizike, si lodhja, ndryshimet e gjumit, ndryshimet e oreksit, tensioni trupor ose shqetësime të tjera që kërkojnë vlerësim profesional.

Kjo nuk do të thotë se simptomat fizike janë “vetëm në mendje”. Përkundrazi, trupi dhe psikika janë të ndërlidhura dhe gjendja emocionale mund të ndikojë ndjeshëm në mënyrën se si përjetohet trupi.

Kur shqetësimet vazhdojnë dhe nuk shpjegohen mjaftueshëm vetëm nga faktorët fizikë, një konsultë me psikologun mund të jetë një hap i rëndësishëm për të kuptuar më mirë situatën.

Depresioni mund të fshihet edhe pas “mendimit pozitiv”

Mendimi pozitiv mund të jetë një burim force, por përdorimi i tij për të mohuar emocionet e vështira mund të bëhet problematik.

Fraza të tilla si “Duhet të jem i fortë”, “Të tjerët kanë probleme më të mëdha”, “Nuk kam arsye të ndihem kështu” ose “Duhet ta shoh gjithmonë anën pozitive” mund ta bëjnë një person të ndihet fajtor për emocionet e veta.

Emocionet nuk zhduken vetëm sepse përpiqemi t’i injorojmë.

Të pranojmë se po përjetojmë trishtim, ankth, lodhje, zemërim, boshllëk ose konfuzion nuk do të thotë të dorëzohemi. Përkundrazi, është hapi i parë drejt kuptimit të asaj që po ndodh.

Marrëdhëniet familjare dhe modelet e përsëritura

Përjetimi psikologjik i një personi ndikohet edhe nga marrëdhëniet dhe mjedisi ku ai jeton.

Në disa raste, një pacient mund të ndihet i kufizuar vazhdimisht nga pritshmëritë familjare, frika nga gjykimi, nevoja për të kënaqur të tjerët ose modele marrëdhëniesh të përsëritura.

Këto modele mund të ndikojnë në zgjedhjet personale dhe në mënyrën se si një individ vendos kufij, ndërton marrëdhënie ose përballet me ndryshimin.

Psikoterapia krijon një hapësirë profesionale ku këto dinamika mund të eksplorohen me kujdes dhe pa gjykim, duke ndihmuar pacientin të kuptojë më mirë veten dhe mënyrat se si reagon ndaj situatave të ndryshme.

Shenjat që nuk duhen neglizhuar

Një gjendje depresive mund të shoqërohet me një sërë ndryshimesh, ndër të cilat:

• humor i ulët ose ndjenjë boshllëku;
• humbje interesi ose kënaqësie;
• lodhje dhe mungesë energjie;
• vështirësi në përqendrim;
• ndryshime në gjumë;
• ndryshime në oreks;
• ndjenja faji ose pavlefshmërie;
• tërheqje nga aktivitetet dhe marrëdhëniet;
• vështirësi në përmbushjen e detyrave të përditshme;
• mendime të përsëritura negative.

Jo çdo simptomë tregon domosdoshmërisht depresion dhe diagnoza nuk vendoset vetëm duke lexuar një listë simptomash. Vlerësimi nga një profesionist i shëndetit mendor është i rëndësishëm për të kuptuar natyrën e shqetësimit dhe për të përcaktuar ndihmën e përshtatshme.

Nëse një person përjeton mendime për vetëdëmtim ose vetëvrasje, nevojitet ndihmë profesionale urgjente dhe kontakt me shërbimet e emergjencës ose strukturat shëndetësore përkatëse.

Psikoterapia si hap drejt ndryshimit

Depresioni është një gjendje që mund të trajtohet. Psikoterapia është një nga format kryesore të trajtimit psikologjik dhe mund t’i ndihmojë pacientët të kuptojnë emocionet, mendimet dhe modelet e sjelljes që lidhen me vuajtjen e tyre.

Procesi terapeutik nuk ka të bëjë vetëm me “të menduarit pozitiv”. Ai mund të përfshijë identifikimin e modeleve të mendimit, përpunimin e emocioneve, zhvillimin e mënyrave më të shëndetshme të përballimit, përmirësimin e marrëdhënieve dhe rikthimin gradual të funksionimit të përditshëm.

Në varësi të situatës, një psikolog mund të rekomandojë gjithashtu vlerësim nga profesionistë të tjerë të shëndetit mendor. Trajtimi duhet të përshtatet me nevojat dhe gjendjen individuale të pacientit.

Është koha për të folur

Të kërkosh ndihmë psikologjike nuk është shenjë dobësie. Përkundrazi, është një mënyrë për t’i kushtuar vëmendje shëndetit mendor dhe për të mos e përballuar vetëm një situatë që është bërë e vështirë.

Nëse ndiheni të lodhur emocionalisht, të shkëputur nga vetja, pa motivim ose sikur po përsëritni vazhdimisht të njëjtat modele në jetën tuaj, një konsultë psikologjike mund t’ju ndihmojë të kuptoni më qartë se çfarë po ndodh.

Në Tiranë, Studio Psikologjike e Doktoreshe Sonila Hoxha ofron një hapësirë profesionale për konsultim dhe psikoterapi, ku vështirësitë emocionale mund të trajtohen me seriozitet, konfidencialitet dhe qasje individuale.

Nuk është e nevojshme të prisni që gjendja të bëhet e padurueshme për të kërkuar ndihmë.

Depresioni mund të ketë një mijë fytyra, por vuajtja nuk duhet të mbetet e padukshme. Të flasësh me një psikolog mund të jetë fillimi i një procesi më të ndërgjegjshëm drejt kuptimit të vetes, menaxhimit të vështirësive dhe rikthimit të mirëqenies psikologjike.

Studio Psikologjike e Doktoreshe Sonila Hoxha – Tiranë

Është koha për të folur. Drejtojuni psikologut.