ANKTHI & PSIKOTERAPIA. Po sikur të nisësh nga TI?

Ankthi është një përjetim emocional që mund të ndikojë në mënyrën se si mendojmë, ndiejmë dhe veprojmë në situata të ndryshme të jetës. Ai mund të shfaqet përpara një ngjarjeje të rëndësishme, gjatë përballjes me pasigurinë, në marrëdhëniet ndërpersonale apo edhe në situata të zakonshme të përditshmërisë. Kur ankthi bëhet i vazhdueshëm dhe fillon të kufizojë zgjedhjet, marrëdhëniet dhe aktivitetet tona, kërkimi i ndihmës profesionale mund të jetë një hap i rëndësishëm drejt përmirësimit të mirëqenies psikologjike.

Në Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë, ankthi dhe psikoterapia trajtohen përmes një procesi që synon të ndihmojë pacientin të kuptojë më mirë përjetimet e veta, të identifikojë modelet që e mbajnë ankthin aktiv dhe të zhvillojë mënyra më funksionale për t’u përballur me vështirësitë.

Por, përpara se të nisësh këtë rrugëtim, është e rëndësishme të kuptosh diçka: ankthi nuk përcakton identitetin tënd dhe kërkimi i ndihmës psikologjike nuk është shenjë dobësie. Përkundrazi, është një hap drejt kujdesit për veten.

Çfarë është ankthi dhe si ndikon në jetën e përditshme?

Ankthi është një reagim natyror i organizmit ndaj situatave që perceptohen si kërcënuese, të pasigurta ose të vështira. Në një masë të caktuar, ai mund të na ndihmojë të përgatitemi për sfida dhe të reagojmë ndaj rreziqeve. Megjithatë, kur bëhet tepër intensiv, i shpeshtë ose i vështirë për t’u menaxhuar, ankthi mund të ndikojë ndjeshëm në cilësinë e jetës.

Ai mund të shfaqet në forma të ndryshme, si mendime të vazhdueshme shqetësuese, frikë nga situata të caktuara, vështirësi për t’u përqendruar, tension fizik, shqetësim për të ardhmen ose nevojë e vazhdueshme për t’u siguruar se gjithçka është nën kontroll.

Për disa njerëz, ankthi lidhet me frikën nga gjykimi i të tjerëve. Për të tjerë, shfaqet si shqetësim për shëndetin, punën, marrëdhëniet ose mundësinë që diçka e keqe të ndodhë. Në disa raste, frika bëhet aq e pranishme sa personi fillon të shmangë situatat që mund ta shkaktojnë atë.

Kështu, ankthi nuk ndikon vetëm në mënyrën se si ndihemi, por edhe në mënyrën se si e organizojmë jetën. Mund të heqim dorë nga mundësi të rëndësishme, të kufizojmë aktivitetet tona ose të marrim vendime të drejtuara më shumë nga frika sesa nga nevojat dhe dëshirat tona.

Cikli i ankthit

Pse shmangia nuk është gjithmonë zgjidhja?

Një nga mekanizmat që mund ta mbajë ankthin aktiv është shmangia.

Kur një situatë na shkakton frikë ose shqetësim, reagimi i parë mund të jetë largimi prej saj. Nëse kemi frikë të flasim në publik, mund të refuzojmë prezantimet. Nëse shqetësohemi se do të gjykohemi, mund të shmangim takimet shoqërore. Nëse kemi frikë nga pasiguria, mund të kërkojmë vazhdimisht garanci se gjithçka do të shkojë mirë.

Në momentin që shmangim situatën, ankthi mund të ulet. Ky lehtësim i përkohshëm na bën të besojmë se shmangia ishte zgjidhja e duhur. Megjithatë, në planin afatgjatë, ajo mund të përforcojë bindjen se situata ishte vërtet e rrezikshme dhe se nuk mund ta përballonim atë.

Në këtë mënyrë krijohet një cikël:

• Shfaqet një situatë ose mendim që shkakton ankth.
• Frika rritet dhe shoqërohet me mendime shqetësuese.
• Personi shmang situatën ose përpiqet të kontrollojë çdo detaj.
• Ankthi ulet përkohësisht.
• Frika mund të rikthehet dhe shmangia bëhet gjithnjë e më e zakonshme.

Psikoterapia mund të ndihmojë në identifikimin dhe kuptimin e këtij cikli. Përmes punës terapeutike, pacienti mund të mësojë të dallojë rrezikun real nga kërcënimet e perceptuara, të përballet gradualisht me situatat e vështira dhe të zhvillojë mënyra më të përshtatshme reagimi.

Qëllimi nuk është të mos ndiejmë më kurrë frikë, por të mos lejojmë që frika të përcaktojë të gjitha zgjedhjet tona.

Katër mite për psikoterapinë dhe ankthin që është e rëndësishme t’i kuptojmë

Pavarësisht rritjes së ndërgjegjësimit për shëndetin mendor, ende ekzistojnë ide të gabuara që mund t’i pengojnë njerëzit të kërkojnë ndihmë psikologjike.

Miti 1: “Tek psikologu shkojnë vetëm njerëzit me probleme të rënda psikologjike”

Ky është një nga paragjykimet më të zakonshme rreth psikologut dhe psikoterapisë.

Në realitet, njerëzit kërkojnë ndihmë psikologjike për arsye të ndryshme. Disa përballen me ankth të vazhdueshëm, të tjerë kanë vështirësi në marrëdhënie, po kalojnë një periudhë ndryshimi ose dëshirojnë të kuptojnë më mirë veten.

Nuk është e nevojshme të presësh derisa vështirësitë të bëhen të papërballueshme për të kërkuar ndihmë. Nëse ankthi po ndikon në gjumin, marrëdhëniet, punën apo vendimet e tua, një konsultë psikologjike mund të të ndihmojë të kuptosh se çfarë po ndodh dhe cilat mund të jenë hapat e mëtejshëm.

Të kërkosh ndihmë nuk do të thotë se nuk je në gjendje t’ia dalësh vetë. Do të thotë se po i kushton rëndësi mirëqenies tënde psikologjike.

Miti 2: “Psikologu të thotë çfarë duhet të bësh”

Psikoterapia nuk është një proces ku psikologu merr vendime në vendin tënd ose të jep udhëzime për çdo situatë.

Përkundrazi, ajo është një proces bashkëpunimi, gjatë të cilit psikologu dhe pacienti eksplorojnë mendimet, emocionet, sjelljet dhe përvojat që lidhen me vështirësitë e paraqitura.

Në rastin e ankthit, puna terapeutike mund të përfshijë identifikimin e mendimeve automatike, kuptimin e frikërave, shqyrtimin e sjelljeve shmangëse dhe zhvillimin e strategjive të reja për përballimin e situatave sfiduese.

Psikologu ofron mbështetje profesionale, pyetje orientuese dhe metoda të përshtatshme për procesin terapeutik. Pacienti, nga ana e tij, merr pjesë aktivisht në eksplorimin e përvojave të veta dhe në zbatimin e ndryshimeve që dëshiron të arrijë.

Ky bashkëpunim synon të forcojë vetëdijen, autonominë dhe aftësinë për të marrë vendime më të ndërgjegjshme.

Miti 3: “E kuptoj problemin tim, prandaj nuk kam nevojë për psikoterapi”

Të kuptosh arsyen pse ndihesh në ankth është një hap i rëndësishëm, por jo gjithmonë i mjaftueshëm për të ndryshuar mënyrën se si reagon.

Mund ta kuptosh se frika nga gjykimi i të tjerëve të pengon të shprehesh lirshëm. Mund ta dish se shqetësohesh më shumë seç duhet për të ardhmen. Mund të dallosh se kërkon vazhdimisht siguri përpara se të marrësh një vendim.

Megjithatë, edhe kur i kupton këto modele, mund të vazhdosh të përjetosh të njëjtat emocione dhe të përsërisësh të njëjtat sjellje.

Kjo ndodh sepse ndryshimi psikologjik nuk lidhet vetëm me njohjen e problemit, por edhe me mënyrën se si reagojmë ndaj tij.

Përmes psikoterapisë, pacienti mund të punojë për të vënë në praktikë aftësi të reja, për të toleruar më mirë pasigurinë dhe për të provuar sjellje që nuk drejtohen automatikisht nga frika.

Pra, të kuptosh ankthin është fillimi. Të mësosh të reagosh ndryshe ndaj tij është një pjesë tjetër e rëndësishme e procesit.

Miti 4: “Psikoterapia do të thotë vetëm të flasësh për problemet”

Biseda është një element thelbësor i psikoterapisë, por procesi terapeutik nuk kufizohet vetëm te të folurit.

Në varësi të nevojave të pacientit dhe qasjes terapeutike, puna mund të përfshijë identifikimin e modeleve të mendimit, ushtrime praktike, vëzhgimin e reagimeve emocionale dhe zhvillimin e strategjive të reja të përballimit.

Për shembull, një person që shmang situatat shoqërore për shkak të ankthit mund të punojë gradualisht për t’u përfshirë në to, duke përshtatur ritmin sipas nevojave dhe mundësive të veta. Një person që shqetësohet vazhdimisht për skenarë të mundshëm negativë mund të mësojë të dallojë mendimet shqetësuese nga faktet dhe të reagojë më me vetëdije ndaj tyre.

Këto aftësi synojnë të përdoren edhe jashtë seancave, në jetën e përditshme. Në këtë mënyrë, psikoterapia shndërrohet në një proces aktiv të të mësuarit, praktikimit dhe vlerësimit të ndryshimeve.

Nga frika te veprimi

Si mund të të ndihmojë psikoterapia?

Kur ankthi fillon të kufizojë jetën, një nga objektivat e rëndësishëm të punës terapeutike është të krijohet më shumë hapësirë për veprim.

Kjo nuk do të thotë që frika duhet të zhduket plotësisht përpara se të bësh diçka që dëshiron. Në shumë raste, ndryshimi fillon kur mëson të veprosh edhe në prani të një niveli të caktuar shqetësimi.

Procesi mund të përfshijë disa hapa të rëndësishëm:

1. Të kuptosh se çfarë e nxit ankthin. Identifikimi i situatave, mendimeve dhe reagimeve që lidhen me ankthin ndihmon në kuptimin e mënyrës se si ai ndikon në jetën tënde.

2. Të dallosh mendimet nga faktet. Jo çdo mendim shqetësues është një parashikim i saktë i asaj që do të ndodhë. Të mësosh t’i shqyrtosh mendimet në mënyrë më realiste mund të ndihmojë në uljen e ndikimit të tyre.

3. Të identifikosh sjelljet që e mbajnë ankthin aktiv. Shmangia, kontrolli i tepruar dhe kërkimi i vazhdueshëm i sigurisë mund të japin lehtësim të përkohshëm, por në disa raste e përforcojnë frikën.

4. Të praktikosh mënyra të reja reagimi. Me mbështetjen e psikologut, mund të zhvillosh aftësi për të përballuar situata të vështira dhe për të vepruar në përputhje me qëllimet e tua.

5. Të vëresh ndryshimet në jetën e përditshme. Përparimi mund të shfaqet në vendime më të lira, më pak shmangie, më shumë pjesëmarrje në aktivitete dhe aftësi më të mira për t’u përballur me pasigurinë.

Ritmi dhe përmbajtja e procesit ndryshojnë nga një pacient te tjetri. Psikoterapia nuk premton rezultate të menjëhershme, por ofron një hapësirë profesionale ku vështirësitë mund të eksplorohen dhe ndryshimet të ndërtohen gradualisht.

Kur është momenti i duhur për të kërkuar ndihmë psikologjike?

Nuk ekziston një moment i vetëm që është i duhuri për të gjithë. Megjithatë, mund të jetë e dobishme të konsiderosh një konsultë psikologjike nëse ankthi po të pengon të bësh gjëra që kanë rëndësi për ty.

Ndoshta ke filluar të shmangësh takimet, të shtysh vendimet ose të mendosh vazhdimisht për skenarë negativë. Ndoshta ndien nevojën të kontrollosh gjithçka, ke vështirësi të relaksohesh ose e ke të vështirë të shijosh momentet e përditshme për shkak të shqetësimit.

Mund të kesh provuar të ndryshosh vetë, por të kesh vënë re se disa modele përsëriten, pavarësisht përpjekjeve të tua.

Në këto raste, biseda me një psikolog mund të jetë një mundësi për të kuptuar më mirë nevojat e tua dhe për të eksploruar mënyra të përshtatshme për t’u përballur me ankthin.

Nuk është e nevojshme të kesh të gjitha përgjigjet përpara se të kërkosh ndihmë. Edhe pasiguria rreth asaj që po përjeton mund të jetë një pikënisje për bisedën terapeutike.

Psikoterapia në Tiranë

Fillo duke i dhënë rëndësi vetes

Nëse po kërkon mbështetje profesionale për ankthin, Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë ofron mundësinë për të nisur një proces konsultimi psikologjik, si fizikisht, ashtu edhe online.

Një konsultë mund të jetë hapi i parë për të folur rreth vështirësive që po përjeton, për të kuptuar se si ankthi po ndikon në jetën tënde dhe për të eksploruar mundësitë e mbështetjes psikologjike.

Psikoterapia përshtatet me nevojat dhe vështirësitë e secilit pacient. Nuk ka një rrugë të vetme për të gjithë dhe as një ritëm të njëjtë për ndryshimin. Ajo që ka rëndësi është të krijohet një hapësirë profesionale ku mund të punosh për të kuptuar veten dhe për të zhvilluar mënyra më funksionale për t’u përballur me situatat që të shkaktojnë ankth.

Të kërkosh ndihmë nuk do të thotë se duhet të kesh arritur në kufijtë e tu. Mund të jetë një zgjedhje e ndërgjegjshme për t’i kushtuar më shumë vëmendje mirëqenies tënde psikologjike.

Po ti, çfarë të ka penguar deri tani?

Ndoshta ke menduar se duhet t’ia dalësh vetë. Ndoshta ke besuar se ankthi do të largohet me kalimin e kohës ose se duhet ta kuptosh plotësisht problemin përpara se të kërkosh ndihmë.

Por nuk ke pse të presësh derisa frika të marrë më shumë hapësirë në jetën tënde.

Mund të fillosh duke pyetur veten: Çfarë po shmang për shkak të ankthit? Çfarë do të bëja ndryshe nëse frika nuk do të vendoste kufijtë e mi? Çfarë kam nevojë të kuptoj për veten?

Përgjigjet nuk duhet t’i gjesh të gjitha menjëherë.

Të kuptosh veten është një hap. Të provosh ndryshe është hapi tjetër.

Nëse ndien se ka ardhur momenti për t’i kushtuar më shumë vëmendje shëndetit tënd mendor, drejtohu te Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë për të eksploruar mundësinë e një konsultimi psikologjik, live ose online.

Jepi vetes mundësinë të kuptosh ankthin, të sfidosh kufizimet që ai krijon dhe të ndërtosh gradualisht një marrëdhënie më të shëndetshme me veten.