A NDJEN DHIMBJE TRURI?
Çfarë është dhimbja fizike dhe psikologjike dhe si lidhet me trurin?
Dhimbja është një nga përvojat më të zakonshme njerëzore. Ajo mund të shfaqet si pasojë e një dëmtimi fizik, një sëmundjeje, një shqetësimi funksional të organizmit, por edhe në forma që nuk lidhen drejtpërdrejt me një dëmtim të dukshëm fizik. Në këtë kuptim, pyetja “A ndjen dhimbje truri?” është shumë më komplekse nga sa duket në pamje të parë.
Për ta kuptuar më mirë, duhet të dallojmë dhimbjen fizike nga dhimbja psikologjike, si dhe të kuptojmë rolin që luan truri në përpunimin dhe interpretimin e përvojave tona.
Çfarë është dhimbja?
Dhimbja mund të përkufizohet si një përvojë e pakëndshme që lidhet me dëmtimin real ose të mundshëm të indeve dhe që shoqërohet me reagime fizike dhe emocionale. Ajo nuk është thjesht një sinjal mekanik i trupit, por një përvojë që përfshin sistemin nervor, trurin, emocionet dhe mënyrën individuale se si një person e interpreton një stimul.
Në procesin e dhimbjes bëhet një dallim i rëndësishëm midis ndjesisë dhe perceptimit.
Ndjesia lidhet me zbulimin e një stimuli në nivel periferik. Receptorët e specializuar të sistemit nervor, të quajtur nociceptorë, mund të aktivizohen kur organizmi përballet me një stimul potencialisht dëmtues. Informacioni më pas transmetohet përmes sistemit nervor drejt trurit.
Perceptimi, nga ana tjetër, është mënyra individuale se si truri e përpunon dhe e interpreton këtë informacion.
Prandaj, një stimul nociceptiv nuk është domosdoshmërisht i barabartë me përjetimin subjektiv të dhimbjes. Dhimbja është rezultat i një procesi kompleks biologjik dhe psikologjik.
A mund të ndiejë truri dhimbje?
Përgjigjja mund të duket paradoksale: vetë indi i trurit nuk ka nociceptorë, pra nuk është i pajisur me receptorët që zbulojnë drejtpërdrejt dëmtimin e indeve në mënyrën që ndodh, për shembull, në lëkurë ose në inde të tjera të trupit.
Kjo është një veçori e rëndësishme e anatomisë së trurit.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se një person nuk mund të përjetojë dhimbje në kokë. Dhimbjet e kokës, për shembull, mund të lidhen me strukturat përreth trurit që janë të pajisura me struktura të ndjeshme ndaj dhimbjes, duke përfshirë enët e gjakut, meningjet dhe struktura të tjera të kokës dhe qafës.
Kjo veçori anatomike shpjegon gjithashtu një aspekt të veçantë të neurokirurgjisë: në rrethana të caktuara, disa ndërhyrje në tru mund të kryhen me pacientin zgjuar ose nën anestezi të pjesshme, pasi vetë indi cerebral nuk percepton dhimbjen në të njëjtën mënyrë si indet e tjera të trupit.
Megjithatë, truri është pikërisht organi që përpunon dhe interpreton informacionin e dhimbjes. Pra, edhe pse vetë indi i trurit nuk ndien dhimbje në kuptimin nociceptiv, truri është thelbësor për përvojën e dhimbjes.
-Çfarë është nociceptimi?
Termi nociceptim i referohet procesit nervor përmes të cilit organizmi zbulon stimuj potencialisht dëmtues dhe transmeton informacionin përkatës në sistemin nervor qendror.
Nociceptorët mund të aktivizohen nga dëmtime mekanike, termike ose kimike. Informacioni që krijohet nga ky aktivizim transmetohet përmes rrugëve nervore dhe përpunohet nga truri.
Por nociceptimi dhe dhimbja nuk janë sinonime.
Një person mund të ketë aktivitet nociceptiv pa përjetuar domosdoshmërisht të njëjtin nivel dhimbjeje që do të pritej nga një stimul i caktuar. Në perceptimin e dhimbjes ndikojnë edhe faktorë të tjerë, si emocionet, vëmendja, kujtesa, pritshmëritë dhe gjendja psikologjike.
Kjo është një nga arsyet pse dy persona mund ta përjetojnë ndryshe një situatë fizike të ngjashme.
-Çfarë është dhimbja psikologjike?
Përveç dhimbjes fizike, njeriu mund të përjetojë edhe dhimbje psikologjike, e cila lidhet me përvoja të forta emocionale, humbjen, refuzimin, vetminë, traumën, konfliktet, depresionin, ankthin ose periudhat e vështira të jetës.
Dhimbja psikologjike nuk duhet konsideruar si “dhimbje e imagjinuar”. Ajo është një përvojë subjektive reale, e cila mund të jetë jashtëzakonisht e rëndë dhe të ndikojë në mënyrën se si një person mendon, sillet, fle, komunikon dhe funksionon në jetën e përditshme.
Në disa raste, dhimbja emocionale mund të shoqërohet edhe me simptoma fizike. Një person që përjeton stres të vazhdueshëm ose ankth mund të ndiejë tension muskulor, lodhje, shqetësime gastrointestinale, rrahje të shpejta të zemrës ose dhimbje koke.
Kjo tregon se trupi dhe psikika nuk funksionojnë si dy sisteme plotësisht të ndara.
Dhimbja fizike dhe dhimbja psikologjike: ku takohen?
Studimet neuroshkencore kanë treguar se disa procese të lidhura me dhimbjen fizike dhe dhimbjen emocionale mund të përfshijnë zona të mbivendosura të trurit.
Në përpunimin e dhimbjes përfshihen rrjete të ndryshme cerebrale, ndër të cilat struktura të korteksit cerebral, përfshirë korteksin prefrontal dhe korteksin anterior cingulat.
Këto struktura lidhen me procese të rëndësishme si përpunimi emocional, vëmendja, vlerësimi i situatave dhe reagimi ndaj përvojave të pakëndshme.
Megjithatë, nuk duhet të mendojmë se ekziston një “qendër e vetme e dhimbjes” në tru. Përvoja e dhimbjes krijohet përmes ndërveprimit të një rrjeti kompleks strukturash dhe procesesh nervore.
Në rastin e dhimbjes psikologjike, sidomos në përvoja si zia, humbja ose refuzimi, aktivizohen mekanizma që lidhen me përpunimin emocional dhe social. Kjo ndihmon të shpjegojmë pse një humbje e rëndësishme mund të përjetohet si një dhimbje e thellë, edhe kur nuk ekziston një dëmtim fizik.
Pse disa përvoja emocionale dhembin kaq shumë?
Njeriu nuk përjeton vetëm atë që ndodh fizikisht. Ai përjeton edhe kuptimin që i jep asaj që ndodh.
Humbja e një personi të rëndësishëm, përfundimi i një marrëdhënieje, një konflikt familjar, pasiguria, problemet profesionale apo një periudhë e zgjatur stresi mund të shkaktojnë vuajtje të konsiderueshme psikologjike.
Në këto situata, mënyra se si personi mendon për përvojën mund të ndikojë në intensitetin dhe vazhdimësinë e vuajtjes.
Pikërisht për këtë arsye, kujdesi për shëndetin mendor është një pjesë e rëndësishme e mirëqenies së përgjithshme.
Kur është momenti për të kërkuar ndihmë psikologjike?
Të kërkosh ndihmë nga psikologu nuk do të thotë se një person është i dobët ose i paaftë për të përballuar jetën. Përkundrazi, konsultimi psikologjik mund të jetë një mënyrë konkrete për të kuptuar më mirë emocionet, mendimet dhe sjelljet që po shkaktojnë vështirësi.
Ndihma psikologjike mund të jetë e dobishme në situata të ndryshme, përfshirë ankthin, depresionin, stresin, sulmet e panikut, vështirësitë personale, problemet në marrëdhëniet në çift, vështirësitë familjare, çështjet që lidhen me fëmijët, problemet e vetëvlerësimit dhe periudhat e vështira të jetës.
Psikoterapia krijon një hapësirë profesionale ku pacienti mund të flasë, të kuptojë më mirë përvojën e tij dhe të punojë në mënyrë të strukturuar me vështirësitë që po përjeton.
Nuk është e nevojshme të presim që shqetësimi të bëhet i padurueshëm për të kërkuar ndihmë. Edhe një periudhë e zgjatur pasigurie, trishtimi, ankthi ose stresi mund të jetë një arsye e vlefshme për të kërkuar konsultë.
Pyetja “A ndjen dhimbje truri?” na çon drejt një kuptimi më të thellë të mënyrës se si funksionon dhimbja.
Vetë indi i trurit nuk ka nociceptorë dhe nuk percepton dhimbjen fizike në mënyrën që e bëjnë indet e tjera. Megjithatë, truri është organi qendror që përpunon informacionin e dhimbjes dhe kontribuon në mënyrën se si ajo përjetohet.
Në të njëjtën kohë, dhimbja psikologjike është një përvojë reale dhe komplekse, e lidhur me emocionet, marrëdhëniet, humbjet dhe përvojat e vështira të jetës. Ajo mund të ndikojë në funksionimin e përditshëm dhe të shoqërohet edhe me manifestime fizike.
Të kujdesesh për shëndetin psikologjik është po aq e rëndësishme sa të kujdesesh për shëndetin fizik. Nëse po kaloni një periudhë të vështirë dhe ndieni se nuk po arrini ta përballoni vetëm, konsultimi me një psikolog mund të jetë një hap i rëndësishëm drejt kuptimit dhe menaxhimit më të mirë të asaj që po përjetoni.
Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë ofron hapësirë për konsultim psikologjik dhe psikoterapi për pacientët që përballen me vështirësi emocionale, psikologjike dhe personale.
Seanca live & online
Teams: studio.psikologjie
WhatsApp & Viber
