Rraskapitja/ Ezaurimi
Kur lodhja nuk është më thjesht lodhje
Në jetën e përditshme, shumë njerëz e përshkruajnë veten si “të lodhur” pothuajse çdo ditë. Ritmi i shpejtë i jetës, angazhimet profesionale, përgjegjësitë familjare dhe presioni social e bëjnë lodhjen një ndjesi të zakonshme. Megjithatë, jo çdo lodhje është e njëjtë. Në praktikën psikologjike, dallimi mes lodhjes dhe rraskapitjes (ezaurimit) është thelbësor, pasi këto dy gjendje nuk janë sinonime dhe nuk kërkojnë të njëjtën mënyrë përballimi.
Lodhja është një reagim normal i organizmit ndaj sforcimeve fizike ose mendore. Ajo shfaqet pas një dite të ngarkuar, pas një periudhe stresi ose përqendrimi intensiv dhe, në shumicën e rasteve, zgjidhet me pushim, gjumë dhe relaksim. Rraskapitja, nga ana tjetër, është një gjendje shumë më e thellë, kronike dhe e pamenaxhuar, që nuk largohet as pas pushimit dhe as pas gjumit.
Çfarë është lodhja dhe pse është e dobishme
Nga këndvështrimi psikologjik dhe biologjik, lodhja është një mekanizëm mbrojtës. Ajo funksionon si një sinjal paralajmërues që i tregon trupit dhe mendjes se është koha për të ndalur, për të ulur ritmin dhe për t’u rikuperuar. Lodhja na ndihmon të kuptojmë kufijtë tanë dhe të shmangim mbingarkesën.
Zakonisht, lodhja shoqërohet me:
- Ulje të përkohshme të energjisë
- Vështirësi në përqendrim
- Nevojë për pushim ose gjumë
- Ndjesi tensioni të lehtë fizik ose mendor
Kur lodhja respektohet dhe trajtohet siç duhet, ajo kalon relativisht shpejt. Një fundjavë pushimi, një gjumë cilësor ose disa ditë me më pak ngarkesë janë shpesh të mjaftueshme për rikuperim.
Rraskapitja/Ezaurimi: kur sinjalet injorohen
Rraskapitja, e njohur edhe si ezaurim emocional dhe fizik, zhvillohet gradualisht, si pasojë e stresit të vazhdueshëm dhe mungesës së rikuperimit të vërtetë. Mund të krahasohet me një semafor të kuq që është injoruar vazhdimisht, derisa sistemi “bllokohet” plotësisht.
Në këtë gjendje, organizmi nuk arrin më të rikuperohet përmes pushimit të zakonshëm. Edhe pas gjumit, pacienti ndihet i zbrazët, pa energji dhe pa motivim. Rraskapitja nuk është thjesht lodhje fizike, por përfshin dimensione emocionale, mendore dhe shpesh edhe sociale.
Shenjat më të shpeshta të rraskapitjes përfshijnë:
- Ndjenjë kronike lodhjeje dhe zbrazëtie
- Apati dhe humbje interesi për aktivitete që më parë sillnin kënaqësi
- Demotivim dhe ndjenjë pafuqie
- Stres i vazhdueshëm dhe nervozizëm
- Vështirësi në përqendrim dhe vendimmarrje
- Çrregullime gjumi
- Simptoma fizike si dhimbje koke, tension muskulor, probleme gastrointestinale
Pasojat psikologjike dhe emocionale të rraskapitjes
Nëse rraskapitja nuk trajtohet, ajo mund të çojë në pasoja serioze për shëndetin mendor. Shpesh, ajo shoqërohet me ankth, depresion, atake paniku dhe ndjenjë humbjeje kontrolli mbi jetën. Pacienti mund të fillojë të ndihet i distancuar emocionalisht, i pashpresë dhe i paaftë për të përballuar sfidat e përditshme.
Rraskapitja ndikon gjithashtu në marrëdhëniet ndërpersonale. Irritimi i vazhdueshëm, mungesa e energjisë dhe tërheqja emocionale mund të krijojnë konflikte me familjen, partnerin ose kolegët, duke e thelluar më tej ndjenjën e izolimit.
Pse pushimi nuk mjafton më
Një nga dallimet kryesore mes lodhjes dhe rraskapitjes është fakti se pushimi i thjeshtë nuk është më i mjaftueshëm. Kjo ndodh sepse rraskapitja nuk lidhet vetëm me mungesën e energjisë fizike, por me mënyrën se si pacienti jeton, mendon dhe përjeton stresin.
Rraskapitja është shpesh rezultat i:
- Presionit të vazhdueshëm për të performuar
- Mungesës së kufijve personalë
- Vështirësisë për të thënë “jo”
- Nevojës për kontroll ose perfeksionizmit
- Neglizhimit të nevojave emocionale
Pa adresuar këto faktorë, pushimi mbetet sipërfaqësor dhe simptomat rikthehen.
Roli i psikoterapisë në trajtimin e rraskapitjes
Psikoterapia është një nga mjetet më efektive për trajtimin e rraskapitjes. Në një proces terapeutik, pacienti ka mundësinë të kuptojë më thellë shkaqet e gjendjes së tij, të identifikojë modelet e dëmshme të mendimit dhe sjelljes, si dhe të ndërtojë strategji të reja për menaxhimin e stresit.
Këshillimi psikologjik ndihmon pacientin të:
- Dëgjojë sinjalet e trupit dhe mendjes
- Njohë dhe respektojë kufijtë personalë
- Reduktojë stresin kronik
- Ristrukturojë prioritetet e jetës
- Rikthejë motivimin dhe energjinë emocionale
Psikoterapia nuk është vetëm për momentet e krizës, por një investim i rëndësishëm në mirëqenie dhe shëndet mendor afatgjatë.
Kur është koha për t’iu drejtuar psikologut?
Nëse ndiheni vazhdimisht të rraskapitur, nëse lodhja nuk largohet pavarësisht pushimit dhe nëse simptomat po ndikojnë në jetën tuaj personale, profesionale apo emocionale, është koha për të kërkuar ndihmë profesionale. Të folurit me një psikolog nuk është shenjë dobësie, por akt vetëdijeje dhe kujdesi për veten.
Në Studio Psikologjike e Doktoreshe Sonila Hoxha në Tiranë, pacientët mbështeten në një ambient profesional, etik dhe empatik, ku çdo situatë trajtohet me seriozitet dhe respekt. Psikoterapia ofron një hapësirë të sigurt për të folur, për të kuptuar veten dhe për t’u ringritur pas periudhave të vështira.
Këshillimi me psikologun të ndihmon
Lodhja është një sinjal i përkohshëm që na fton të ndalemi. Rraskapitja është një alarm serioz që tregon se kemi kaluar kufijtë tanë për një kohë të gjatë. Duke njohur këtë dallim dhe duke vepruar në kohë, është e mundur të parandalohen pasoja më të rënda për shëndetin mendor. Kujdesi për veten, ndryshimi i zakoneve dhe mbështetja profesionale janë hapa thelbësorë drejt rikthimit të ekuilibrit dhe mirëqenies.
Seanca live & online
Teams: studio.psikologjie
WhatsApp & Viber
