“Frika e shmangur bëhet panik, frika e shikuar në fytyrë bëhet guxim”.
Frika është një nga emocionet më të natyrshme dhe më të rëndësishme për mbijetesën e njeriut. Ajo na paralajmëron për rreziqet, na ndihmon të reagojmë në situata të vështira dhe na mbron nga kërcënimet reale. Megjithatë, jo çdo frikë që përjetojmë lidhet me një rrezik të vërtetë. Shumë prej frikërave tona lindin nga interpretimet, parashikimet dhe skenarët që krijon mendja jonë. Pikërisht këtu qëndron dallimi mes frikës reale dhe frikës imagjinare.
Një nga shprehjet më domethënëse në psikologji është se frika e shmangur bëhet panik, ndërsa frika e shikuar në sy bëhet guxim. Sa më shumë të përpiqemi t’i shmangemi asaj që na frikëson, aq më shumë fuqizohet frika. Në të kundërt, kur e përballojmë gradualisht dhe me mbështetjen e duhur, ajo humbet forcën që ka mbi jetën tonë.
Truri nuk dallon gjithmonë realitetin nga imagjinata
Një fakt interesant që psikologjia dhe neuroshkenca kanë vërtetuar është se truri shpesh reagon në mënyrë të ngjashme ndaj një emocioni real dhe një emocioni të imagjinuar gjallërisht.
Mjafton të kujtojmë një film emocionues. Kur shikojmë një skenë romantike, mund të ndiejmë lumturi dhe emocion. Kur personazhet përballen me rrezik, mund të ndiejmë frikë, ankth ose tension. Kur ndodh një sakrificë prekëse, mund të përlotemi. E megjithatë, e dimë se gjithçka po ndodh në ekran.
Në mënyrë të ngjashme, kur përjetojmë ankth, mendja jonë krijon skenarë të mundshëm negativë që nuk kanë ndodhur ende. Truri i përjeton këto skenarë sikur të ishin kërcënime reale dhe aktivizon reagime fizike si rrahje të shpejta të zemrës, tension muskulor, djersitje, shqetësim dhe ndjenjë alarmi.
Kjo është arsyeja pse shumë pacientë që vuajnë nga ankthi ndihen të bllokuar nga mendime që në fakt nuk përfaqësojnë realitetin, por vetëm një interpretim të tij.
Frika reale dhe frika imagjinare
Është e rëndësishme të kuptojmë ndryshimin mes këtyre dy formave të frikës.
Frika reale shfaqet kur ekziston një rrezik konkret dhe i pranishëm. Për shembull, nëse një automjet po vjen me shpejtësi drejt nesh, frika është një reagim normal dhe mbrojtës.
Frika imagjinare, nga ana tjetër, lind kur mendja fillon të ndërtojë skenarë katastrofikë pa prova të mjaftueshme. Këta skenarë mund të lidhen me dështimin, refuzimin, sëmundjen, humbjen e kontrollit ose ngjarje të tjera negative që mund të mos ndodhin kurrë.
Shumë njerëz kalojnë orë të tëra duke u shqetësuar për gjëra që nuk kanë ndodhur dhe që ndoshta nuk do të ndodhin asnjëherë. Kjo krijon lodhje emocionale, ul cilësinë e jetës dhe pengon funksionimin normal në punë, familje dhe marrëdhënie.
Si e shtrembëron ankthi realitetin?
Kur një person përjeton ankth, mënyra e të menduarit shpesh ndikohet nga shtrembërimet njohëse. Këto janë modele mendimi që e bëjnë situatën të duket më kërcënuese sesa është në të vërtetë.
Disa nga shtrembërimet më të zakonshme janë:
- Katastrofizimi, ku parashikohet skenari më i keq i mundshëm.
- Ekzagjerimi i rrezikut.
- Nënvlerësimi i aftësive personale për t’u përballur me vështirësitë.
- Përqendrimi vetëm te aspektet negative të një situate.
- Interpretimi negativ i ngjarjeve neutrale.
Për shembull, një person mund të mendojë: “Nëse gaboj gjatë prezantimit, të gjithë do të më gjykojnë.” Në realitet, shumica e njerëzve nuk i kushtojnë aq vëmendje gabimeve të vogla sa mendojmë ne.
Fuqia e pyetjeve të duhura
Një nga teknikat më efektive që përdoret në psikoterapi është sfidimi i mendimeve negative përmes pyetjeve racionale.
Kur shfaqen mendime shqetësuese, mund të ndihmojë t’i bëni vetes pyetjet e mëposhtme:
A nuk po e ekzagjeroj situatën?
Shpesh ankthi e zmadhon rrezikun. Kjo pyetje na ndihmon të rikthehemi te faktet.
Çfarë provash kam që kjo gjë është e vërtetë?
Shumë mendime ankthioze bazohen në supozime dhe jo në prova konkrete.
A ka mënyra të tjera për ta interpretuar këtë situatë?
Një situatë mund të ketë më shumë se një shpjegim. Mendja ankthioze zakonisht zgjedh automatikisht versionin më negativ.
Çfarë do t’i thosha një personi që gjendet në të njëjtën situatë?
Kjo pyetje ndihmon të krijojmë një perspektivë më objektive dhe më të balancuar.
Këto pyetje nuk e eliminojnë menjëherë ankthin, por ndihmojnë në dobësimin e fuqisë që kanë mendimet negative mbi emocionet tona.
Shmangia nuk është zgjidhje
Një nga gabimet më të zakonshme që bëjnë njerëzit kur kanë frikë është shmangia.
Një person që ka frikë të flasë në publik shmang prezantimet. Një person që ka ankth social shmang takimet. Një person që ka frikë nga dështimi shmang sfidat.
Fillimisht shmangia sjell lehtësim të përkohshëm, por në afatgjatë e përforcon frikën. Mendja mëson se situata ishte e rrezikshme dhe se shmangia ishte e vetmja mënyrë për të mbijetuar.
Pikërisht për këtë arsye, në psikoterapi punohet shpesh me përballjen graduale ndaj situatave që shkaktojnë frikë. Kjo i jep mundësi pacientit të kuptojë se është më i fortë sesa mendon dhe se shumica e skenarëve katastrofikë nuk realizohen.
Trajnoje mendjen, drejto jetën
Mendja jonë funksionon si një muskul që mund të stërvitet. Sa më shumë të praktikojmë mënyra të shëndetshme të të menduarit, aq më shumë forcojmë aftësinë për të përballuar stresin, pasiguritë dhe sfidat e jetës.
Kjo nuk do të thotë të injorojmë problemet apo të pretendojmë se gjithçka është perfekte. Përkundrazi, do të thotë të shohim realitetin ashtu siç është, pa e zmadhur dhe pa e shtrembëruar.
Kur mësojmë të menaxhojmë mendimet tona, fitojmë më shumë kontroll mbi emocionet dhe sjelljet tona.
Shumë njerëz mendojnë se duhet t’i zgjidhin të gjitha problemet vetë. Megjithatë, askush nuk është i paprekshëm nga periudhat e vështira të jetës.
Stresi, ankthi, humbjet, konfliktet, ndryshimet e mëdha dhe sfidat personale mund të krijojnë ngarkesa emocionale që bëhen të vështira për t’u menaxhuar pa mbështetje profesionale.
Psikoterapia ofron një hapësirë të sigurt ku pacienti mund të flasë lirshëm për shqetësimet e tij, të kuptojë më mirë emocionet dhe të zhvillojë strategji efektive për përballimin e vështirësive.
Përmes procesit terapeutik, pacientët mësojnë të identifikojnë modelet e dëmshme të mendimit, të ndërtojnë vetëbesim, të menaxhojnë ankthin dhe të përmirësojnë cilësinë e jetës së tyre.
Roli i psikologut në kapërcimin e frikës dhe ankthit
Mbështetja e një psikologu mund të bëjë një ndryshim të madh në jetën e një personi që përballet me ankth, frikë apo shqetësime emocionale.
Psikologu ndihmon pacientin të kuptojë origjinën e vështirësive, të identifikojë mekanizmat që i mbajnë gjallë ato dhe të ndërtojë mënyra më të shëndetshme për t’u përballur me situatat sfiduese.
Kërkimi i ndihmës profesionale nuk është shenjë dobësie. Përkundrazi, është një akt përgjegjësie ndaj vetes dhe mirëqenies personale.
Nëse frika, ankthi ose shqetësimet emocionale po ndikojnë në jetën tuaj të përditshme, është e rëndësishme të dini se ekzistojnë zgjidhje efektive. Me mbështetjen e duhur, është e mundur të rifitoni qetësinë, sigurinë dhe kontrollin mbi jetën tuaj.
Studio Psikologjike e Doktoreshë Sonila Hoxha në Tiranë ofron mbështetje profesionale për pacientët që dëshirojnë të kuptojnë më mirë veten, të përballojnë sfidat emocionale dhe të ndërtojnë një jetë më të balancuar. Sepse kur frika përballet me guxim, ajo humbet fuqinë e saj dhe i hap rrugë ndryshimit pozitiv.
Seanca live & online
Teams: studio.psikologjie
WhatsApp & Viber
