5 GABIME QË RRISIN MENDIMET OBSESIVE
Mendimet obsesive janë një përvojë që shumë persona e përjetojnë në një moment të jetës së tyre. Ato mund të shfaqen papritur, pa paralajmërim dhe shpesh janë të shoqëruara me ndjenja ankthi, pasigurie ose frike. Megjithatë, një nga aspektet më të rëndësishme që duhet kuptuar është se vetë mendimi – sado i çuditshëm, i papërshtatshëm apo i pakëndshëm të duket – nuk është problem në vetvete.
Në praktikën klinike të psikologjisë, theksohet se mendimet janë procese spontane të mendjes. Ato lindin pa vetëdije dhe shpesh pa ndonjë motivim të qartë. Problemi nuk qëndron tek ekzistenca e mendimit, por tek mënyra se si personi reagon ndaj tij dhe vëmendja që i kushton përmbajtjes së tij.
Në momentin kur një person fillon të analizojë mendimin, të kërkojë kuptim ose të përpiqet ta kontrollojë, atëherë fillon cikli që mund ta bëjë mendimin gjithnjë e më të fortë. Shpesh pacientët që përballen me mendime obsesive bëjnë disa gabime të zakonshme që në vend që ta zbusin situatën, e intensifikojnë atë.
Më poshtë janë pesë gabimet më të shpeshta që kontribuojnë në rritjen dhe forcimin e mendimeve obsesive.
1. Kërkimi i vazhdueshëm i shpjegimeve
Një nga reagimet e para kur një mendim i pakëndshëm shfaqet është pyetja:
“Pse po mendoj për këtë?”
Ky është një refleks shumë i zakonshëm, por shpesh është një kurth psikologjik. Mendimet nuk funksionojnë gjithmonë sipas logjikës që ne presim. Truri prodhon çdo ditë mijëra mendime të ndryshme dhe një pjesë e tyre janë krejtësisht të rastësishme.
Problemi lind kur pacienti përpiqet t’i japë kuptim një mendimi që në realitet nuk ka një arsye specifike për të ekzistuar. Kur personi vazhdon të kërkojë shpjegime, ai fillon të krijojë dyshime për veten:
“Mos ndoshta kjo do të thotë diçka për mua?”
“Mos jam unë i/e pazakontë që mendoj kështu?”
Në këtë mënyrë mendimi fillon të fitojë rëndësi të panevojshme dhe ankthi rritet. Në vend që mendimi të kalojë natyrshëm, ai mbetet në fokusin e vëmendjes dhe bëhet më i pranishëm në mendje.
2. Kërkimi i vazhdueshëm i sigurisë
Një tjetër reagim i zakonshëm është kërkimi i konfirmimit nga të tjerët. Pacienti mund të pyesë familjarët, miqtë ose të kërkojë përgjigje në internet për të kuptuar nëse mendimi që ka përjetuar është normal apo jo.
Në pamje të parë kjo duket si një mënyrë për të qetësuar ankthin, por në realitet krijon efektin e kundërt.
Sa më shumë që një person kërkon siguri, aq më shumë mendja mëson se mendimi është diçka që duhet analizuar dhe verifikuar. Kjo e forcon bindjen se mendimi është i rrezikshëm ose domethënës.
Si rezultat, pacienti futet në një cikël të pafund kërkimi përgjigjesh. Çdo përgjigje e marrë mund të japë qetësi për një moment të shkurtër, por shumë shpejt lind nevoja për një konfirmim tjetër. Me kalimin e kohës kjo rrit konfuzionin dhe intensifikon mendimet obsesive.
3. Vendosja e vazhdueshme e problemit në qendër të vëmendjes
Të flasësh për vështirësitë psikologjike mund të jetë shumë e dobishme në një kontekst terapeutik. Megjithatë, kur mendimet obsesive bëhen tema e vazhdueshme e diskutimeve në jetën e përditshme, ato mund të marrin një rol shumë të madh në përvojën e personit.
Kur pacienti flet vazhdimisht për mendimin që e shqetëson, ai e vendos atë në qendër të vëmendjes së tij mendore. Kjo krijon një paradoks: personi dëshiron të mos mendojë më për të, por në të njëjtën kohë vazhdon ta analizojë dhe ta diskutojë vazhdimisht.
Sa më shumë që mendimi bëhet pjesë e përditshmërisë së bisedave dhe reflektimeve, aq më shumë truri e konsideron atë të rëndësishëm. Si pasojë, mendimi rikthehet më shpesh dhe duket edhe më i vështirë për t’u larguar.
4. Shmangia e situatave, njerëzve ose rrethanave
Shmangia është një strategji shumë e zakonshme përballë ankthit. Kur një mendim ndërhyrës lidhet me një situatë të caktuar, pacienti mund të fillojë të shmangë vendet, njerëzit ose aktivitetet që mund ta aktivizojnë atë.
Në afat të shkurtër shmangia mund të japë ndjenjën e lehtësimit. Megjithatë, në afat të gjatë ajo e përforcon problemin.
Kur pacienti shmang situatat, ai i dërgon trurit një mesazh të qartë: kjo situatë është e rrezikshme dhe duhet shmangur. Në këtë mënyrë mendimi merr më shumë fuqi dhe rëndësi.
Me kalimin e kohës, rrethi i shmangies mund të zgjerohet gjithnjë e më shumë. Personi fillon të kufizojë zgjedhjet, aktivitetet dhe marrëdhëniet e tij për të mos përjetuar mendimin ndërhyrës. Kjo jo vetëm që e forcon ankthin, por ndikon edhe në cilësinë e jetës së përditshme.
5. Krijimi i ritualeve mendore ose të sjelljes
Kur mendimet ndërhyrëse shkaktojnë ankth të fortë, pacienti mund të fillojë të zhvillojë mënyra për ta neutralizuar atë ndjenjë. Këto mund të jenë rituale të dukshme në sjellje ose procese mendore të përsëritura.
Shembuj të ritualeve mund të përfshijnë:
- kontrollime të vazhdueshme
- përsëritje të mendimeve “neutralizuese”
- analiza të pafundme për të qenë i sigurt
- veprime të përsëritura për të ulur ankthin
Në fillim këto veprime mund të duken si një zgjidhje për qetësimin e ankthit. Megjithatë, ato krijojnë një mekanizëm që e mban gjallë problemin.
Sa herë që pacienti kryen ritualin, ankthi ulet përkohësisht. Truri mëson se rituali është mënyra për të menaxhuar frikën. Si rezultat, nevoja për rituale bëhet gjithnjë e më e fortë dhe mund të çojë në strukturimin e një çrregullimi obsesiv-kompulsiv.
Si mund të ndihmojë psikoterapia?
Trajtimi psikologjik është një nga mënyrat më efektive për të menaxhuar mendimet obsesive. Përmes procesit terapeutik pacienti mëson të ndryshojë marrëdhënien që ka me mendimet e tij.
Qëllimi nuk është eliminimi i mendimeve – sepse mendimet janë pjesë natyrale e funksionimit të mendjes – por reduktimi i rëndësisë që u jepet atyre.
Në një proces psikoterapie pacienti mund të mësojë:
- si funksionojnë mendimet ndërhyrëse
- si të mos reagojë me ankth ndaj tyre
- si të reduktojë shmangien dhe ritualet
- si të zhvillojë një qasje më fleksibël ndaj mendimeve
Me mbështetjen e duhur profesionale, shumë persona arrijnë të reduktojnë ndjeshëm ndikimin që mendimet obsesive kanë në jetën e tyre.
Në Studio Psikologjike e Doktoreshe Sonila Hoxha, pacientët mund të gjejnë një qasje profesionale dhe të strukturuar për trajtimin e ankthit, mendimeve obsesive dhe vështirësive të tjera emocionale, duke ndërtuar gradualisht një mënyrë më të shëndetshme të raportit me mendjen dhe mendimet e tyre.
Seanca live & online
Teams: studio.psikologjie
WhatsApp & Viber
